مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧١ - مسأله اعتبارات ماهیت

نوشته به نام رسالة الحمل و در آنجا موشکافیهایی کرده و از سایرین سخنش کاملتر است.

طرح یک اشکال در باب قضیه مهمله

شیخ میفرماید: قضیه مهمله در حکم جزئیه است. و نقیض جزئیه سالبه کلیه است. پس این است که میگویند مهمله جواب ندارد [و ایجاب و سلب جزئی هر دو در آن صادق است.]

با این حساب، اگر گفتیم: «الانسان من حیث هو انسان موجود» و یا: «الانسان من حیث هو انسان لیس بموجود» این قضیه مهمله است، و از طرفی گفتیم رفع مهمله محصوره کلیه است، پس سلب قضیه بالا یعنی «لیس الانسان من حیث هو انسان بموجود» سلب مهمله است و نقیض آن نیست.

خلاصه اشکال این است که وقتی قضیه مهمله است، سالبه آن متناقض با آن نیست، پس آن را رفع نمیکند [١] [و حال آنکه قبلًا دیدیم که مطابق بیان شیخ نقض قضیه به این است که سلب را بر حیثیت مقدّم کنیم.]

مسأله اعتبارات ماهیت

این مسأله هم یکی از مسائلی است که قدما آن را به نحو کامل حل نکردهاند.

میگویند ذهن ماهیت را چند گونه اعتبار میکند:

---

[١]. [این اشکال با توجه به نکتهای که در بیانات آتی استاد خواهد آمد قابل دفع است و آن اینکه: قضیه مهمله آنجاست که موضوع قضیه «ما به ینظر» باشد و نظر به افراد داشته باشد ولی از ادای کمّیت افراد قاصر باشد، ولی در مثالهای یاد شده موضوع قضیه «ما فیه ینظر» است و بنابراین، این قضایا مهمله نیست و سلب حقیقی این قضایا نقیض آنهاست.]