مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٨ - تعریف تکامل

نیز معتقدند بعضی از نفوس بشری به مرحله موجود مکتفی بذاته میرسند. نفوس انبیاء و اولیای الهی از این دستهاند.

قسم دیگر موجودات، آنها هستند که از اوّل وجود، کاملند و در آنها هیچ جای تکامل نیست، جای قوّه و فعل نیست. اینها نیز بر دو قسمند:

١. موجوداتی که هر چه را که میتوانند داشته باشند دارا هستند، که اینها در اصطلاح موجودات «تامّ» خوانده میشوند. این موجودات از همان بدء وجود به کاملترین شکلی که برای آنها و در مرتبه آنها ممکن است وجود دارند، که اینها همان عقول مجرّده هستند.

٢. موجود «فوق التمام» و آن، موجودی است که علاوه بر آنکه دارای همه کمالات ممکن و مفروض است، دارای این خصوصیت هست که افاضه وجود به دیگران میکند [و این همان مرتبه مبدأ اوّل است].

تعریف تکامل

در تعریف «تکامل» نظرهای مختلفی هست. ملاک تکامل چیست؟

در قرآن کریم میفرماید:

الیوم اکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الإسلام دینا [١].

آیا میان مفهوم «کمال» و «تمام» فرقی وجود دارد؟

مرحوم صدوق کتابی دارد به نام کمال الدین و تمام النعمة. در تفسیر المیزان میفرماید: یک موجود که ابعاض و اجزائی دارد، تا همه اجزاء حاصل نشود «ناقص» است و این خود بر دو گونه است: گاهی طوری است که تا آخرین جزء حاصل نشود بر موجود اثری مترتب نیست. مثلًا یک اتومبیل تا همه اجزاء آن حاصل نشوند راه