مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٥ - عوامل سعادت

توجه ندارند. حداکثر خدمتی که به آنها کردهاند این است که در اثر ایجاد رضایت کامل، آلام آنها را از بین بردهاند، اما سعادت تنها آسایش از آلام نیست، سعادت استیفای همه جانبه حظوظ و بهرهها و لذتها و برکناری از رنجها و دردهاست.

درجات و مراتب سعادت

بدون شک سعادت از اموری نیست که در همه موارد، یکسان و در یک حد پیدا میشوند، بلکه قابل کم و زیاد و نقص و کمال و شدت و ضعف است زیرا از طرفی با لذت و خوشی بستگی دارد و لذت، کیفیت است و قابل شدت و ضعف میباشد، و از طرف دیگر- بعداً خواهیم گفت که- سعادت با عامل واحد بستگی ندارد، عواملی دارد، به هر اندازه که عوامل سعادت بیشتر فراهم باشد سعادت کاملتر است و به هر اندازه که کمتر فراهم باشد سعادت ناقصتر است. بدیهی است که اگر قبول کنیم سعادت و خوشبختی درجات و مراتب دارد باید قبول کنیم که شقاوت و بدبختی نیز درجات و مراتب دارد. این مطلب احتیاجی به توضیح ندارد.

عوامل سعادت

یکی از مباحث مهم در باب سعادت این است که چه چیز سعادت بشر را تأمین میکند؟ آن کیمیا و اکسیر اعظمی که اگر بشر به آن برسد واقعا سعادتمند و از حداکثر خوشی و لذت بهرهمند خواهد شد و تمام رنجها یا حداکثر رنجها از او دور خواهد شد چیست؟

اولًا، آیا همچو چیزی وجود دارد یا وجود چنین چیزی صرفا خواب و خیال است؟

ثانیاً، آیا تأمین کننده سعادت بشر فقط یک چیز است یا مجموع اموری باید دست به دست یکدیگر بدهند تا سعادت بشر تأمین گردد؟

ثالثاً، آن عامل یا عوامل را در بیرون از وجود خود باید جستجو کرد و یا باید هر کسی «از خود بطلبد هر آنچه خواهد که در خودش است»؟

رابعاً، اگر عامل یا عوامل سعادت در وجود خود انسان پنهان است آیا آن را در