مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٧ - اقسام حکمت نظری از نظر ارسطو چهار تاست

از آن نظر که متحرک یا ساکن است. آنچه در این علوم بحث میشود عوارضی است که از این حیث عارض جسم میگردد. موضوع علوم ریاضی یا خود «کمّیت» است که به حسب ذات و ماهیت مجرد از قید ماده است و یا «شیء کمّیتدار» است (از آن جهت که کمّیت دارد). آنچه در این علوم بحث میشود احوال و عوارض کمّیات است که در مفهوم و معنی آنها هیچ نوع ماده و یا قوهای اعتبار نشده است (هر چند در وجود احیانا ملازم و مقارن ماده میباشند). و امّا حکمت الهی درباره اموری بحث میکند که هم به حسب وجود بینیاز از ماده است (بر خلاف علوم ریاضی) و هم به حسب ماهیت و حد و تعریف (بر خلاف علوم طبیعی).

و نیز قبلًا شنیدی که علم الهی علمی است که از اسباب و مبادی اوّلی وجودات طبیعی و تعلیمی (ریاضی) و متعلّقات آنها و از اولین سبب و نخستین مبدأ یعنی خدای

[ اقسام حکمت نظری از نظر ارسطو چهار تاست ]

صدرالمتألّهین پس از نقل اینها در تعلیقات شفا، نظر شیخ را میپسندد و ایرادات شیخ اشراق را مدفوع میداند.

اقسام حکمت نظری از نظر ارسطو چهار تاست ایضا صدرالمتألّهین در صفحه ٤ تعلیقه میگوید: اقسام حکمت نظری در نزد قدما سه تا و در نزد ارسطو و اتباعش چهار تاست به این نحو که «علم کلّی» را اضافه کردهاند. بعد خودش میگوید: مانعی ندارد زیرا علم کلّی داخل در الهیات است. آنگاه تقسیم سه گانه را به ترتیبی که ما گفتیم بیان میکند.

ولی واضح است که نظر کسانی که اقسام را چهار تا دانستهاند به این بوده که «علم کلّی» را با «الهیات بالمعنی الاخص» دو علم میدانستهاند.