مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٠ - سعادت و آرزو

انتخاب میکند. تازه این نظر هم (انسان بالقوه طالب سعادت است) آنگاه صحیح است که نظر سقراط را بپذیریم که انسان تنها به علّت جهالت و نادانی راه شقاوت و گمراهی را میپیماید، اما اگر نظر ارسطو را بپذیریم که میگوید علم به تنهایی کافی نیست، قدرت اراده و ملکات اکتسابی و یا صفات فطری باید کمک بدهد، این نظر قابل رد و انکار است.

سعادت و آرزو

ممکن است کسی بگوید: سعادت عبارت است از نیل کامل به آرزوها. هر کسی در این جهان یک سلسله هدفها و آرزوهایی دارد و آن آرزوها در افراد مختلف، متفاوت است. سعادت هر کسی به این است که به آرزوهایی که دارد توفیق یابد. شقاوت و بدبختی این است که انسان به هیچیک از آرزوهای خود نائل نگردد. در آن میان آن کسانی که به تمام آرزوهای خود نائل میگردند از سعادت کامل بهرهمندند و آن کسانی که به هیچیک از آرزوها نائل نمیشوند بلکه بالعکس اموری به آنها رو میآورد که از آنها تنفّر دارند، در شقاوت و بدبختی کامل فرو رفتهاند؛ باقی مردم به نسبت نیل و عدم نیل به آرزوها سعادتمند یا بدبخت و محرومند.

این تفسیر صحیح نیست. هر چند در این تفسیر جنبه همه جانبه بودن سعادت تا اندازهای رعایت شده است و هر چند این مطلب مورد قبول است که بین سعادت و آرزو ارتباط برقرار است امّا نمیتوان سعادت را عین نیل به آرزوها دانست، زیرا اوّلا بشر چیزهایی را آرزو میکند که میپندارد آن چیزها خوشی و آسایش و سعادت او را تأمین میکنند، امّا بسیار اتفاق میافتد که در تمنّی و آرزوی خود اشتباه میکند، بعد که به آن میرسد میبیند اشتباه کرده است. محال است که انسان به سعادت نائل شود و بفهمد اشتباه کرده است، اما محال نیست بلکه بسیار اتّفاق میافتد که به آرزوی خود میرسد و میفهمد اشتباه کرده است. به عبارت دیگر نیل به سعادت پشیمانی بردار نیست، امّا نیل به آرزو پشیمانی بردار است (و عسی ان تکرهوا شیئا و هو خیر لکم، و عسی ان تحبّوا شیئا و هو شرّ لکم) [١].