مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٣ - ٦ آیا نیل به شکر و مدح و احترام از لذات عقلی است؟

بر سه قسم است؛ زیرا این صفات یا وجودی است و یا عدمی؛ اگر وجودی باشد یا ملکه نفس شده است و یا نه؛ اگر عدمی محض باشد نه موجب عذاب است در آن جهان و نه جبران میگردد، مثل بیخبریها و جهل بسیطهایی که عوام النّاس دارند؛ و امّا اگر وجودی باشد و رسوخ و استحکام پیدا کرده باشد مثل جهل مرکبها و اعتقادات محکم باطل و صفات اخلاقی رسوخ یافته، اینها باقی میمانند و موجب رنج و عذاب خواهند بود؛ و امّا اگر وجودی باشد و رسوخ و استحکام پیدا نکرده باشد زایل خواهد شد و مادامی که باقی هست موجب عذاب خواهد بود ولی این عذاب دوام پیدا نخواهد کرد.

تنبیه: و اعلم ان رذیلة النقصان انما تتأذّی بها النفس الشیقة الی الکمال، و ذلک الشوق تابع لتنبّه یفیده الاکتساب و البله بجنبة من هذا العذاب و انما هو للجاحدین و المهملین و المعرضین عما المع به الیهم من الحق فالبلاهة أدنی الی الخلاص من فطانة بتراء.

خلاصه ترجمه و شرح: ناقصان دو قسمند: یک دسته ناقصهایی که اینقدر هوشیاری پیدا کردهاند و شوق به کمال در آنها پیدا شده و برای آنها تنبّه و تذکر حاصل شده است ولی در اثر عناد و لجاج و یا در اثر اهمال و تنبلی پی تحصیل کمالات معنوی نرفتهاند؛ دسته دوم آنهایی هستند که در پی بی خبری مطلق با ذهنی بسیط و ساده بسر میبرند. دسته اول در آن جهان چون احساس محرومیت میکنند قهراً دچار حسرت خواهند شد و در عذاب خواهند بود؛ و امّا دسته دوم چون در بی خبری مطلق بسر میبرند دچار این حیرت نخواهند شد. این است که گفتهاند: «ابله بودن از فهم ناقص بهتر است» یا در حدیث وارد شده است که: «اکثر اهل الجنّة البله» [١].

تنبیه: و العارفون المتنزهون اذا وضع عنهم درن مقارنة البدن و انفکوا عن الشواغل خلصوا الی عالم القدس و السعادة و انتعشوا بالکمال الاعلی و حصلت لهم اللذة العلیا، و قد عرفتها.