اگر یک عده افرادی را از اوّل عمر در یک غاری حبس کرده باشند در حالی که پشت اینها به دهانه غار و روی اینها به درون غار است؛ در بیرون غار هم آتشی باشد که درون غار را روشن کرده باشد؛ افراد درون غار همیشه پشتشان به بیرون غار است و هیچوقت نمیتوانند رویشان را به عقب برگردانند و اساساً خبر ندارند که بیرونی هم هست؛ برای آنها جهان منحصر است به همان داخل غار چون همان جا به دنیا آمدهاند و همان جا بزرگ شدهاند. حال اگر از بیرون غار افرادی بیایند و عبور کنند افراد درون غار سایههایی را در مقابل خود در حرکت میبینند. یک وقت انسانی عبور میکند و اینها سایه انسانی را میبینند. یک وقت گوسفندی رد میشود و اینها سایه گوسفندی را میبینند، شتری رد میشود و اینها سایه شتری را میبینند. اینها شک نمیکنند که آنچه در اینجا میبینند حقیقت است. اگر بعد از مدتی اینها را آزاد کنند و به بیرون غار بیایند و از حقیقت ماجرا آگاه شوند متوجه میشوند که آنچه آنها میدیدند حقیقت نبوده و شبح حقیقت بوده است.

امروز مثالهای دیگر میزنند که اگر افلاطون در این زمانها بود ممکن بود همین مثالها را انتخاب کند. میگویند فرض کنید بچههایی را از کودکی در جایی بزرگ کنند که اصلًا عالم بیرون را نبینند و در آنجا که هستند دائما در مقابلشان یک سلسله فیلمها را نمایش دهند. این کودکان در مقابل خودشان دریا میبینند، صحرا میبینند، جنگل میبینند، انسان میبینند و خلاصه هر چیزی را که ما در این عالم میبینیم آنها به صورت فیلم ببینند. این افراد که در یک چنین جایی هستند و چیز دیگر نمیبینند شک نمیکنند که هر چه در آنجا میبینند حقیقت همین است که دارند میبینند. بعد یکمرتبه از آنجا بیرون آورده میشوند و به این نکته توجه داده میشوند که یک چیزهای دیگری وجود داشته که از روی آنها فیلم گرفتهاند و آنچه شما میدیدید نمایش آن حقیقت بوده نه خود آن حقیقت. آنوقت میفهمند که هر چه میدیدهاند هم راست بوده هم دروغ. راست بوده زیرا همه جریانهایی واقعی است؛ جنگ است، عروسی است، حرف زدن است، خندیدن است، گریستن است؛ همه اینها حقیقت داشته ولی در عین حال حقیقت نداشته به این معنا که آنچه آنها میدیدهاند اصالت نداشته است؛ واقعیت داشته، با واقع مطابق بوده ولی اصالت نداشته، نمایش یک واقعیت بوده که در خارج اتفاق افتاده بوده است.