مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٥ - تحقیق در معنای طبیعی

زیاد و شدید هست در عین حال شخصیت افراد محو نمیشود و وجود خواهد داشت.

مسأله انسانیت اخلاقی

مسأله دیگر، سخن برخی مکتبهای اخلاقی جدید است که میگویند: هدف باید «بشریت کلّی» باشد، خدمت به انسانیت کلّی [غایت افعال اخلاقی بشر است] زیرا افراد میمیرند و از بین میروند، این انسان کلّی است که نمیمیرد و جاوید است.

این مسأله به بحث کلّی و جزئی مربوط میشود.

تحقیق در معنای طبیعی

تمام صفاتی که بر ماهیت حمل میشود ولو از لوازم ذات ماهیت باشد، عارض بر ذات است. مثلًا اگر برای مثلّث لازم لاینفکی داشته باشیم باز هم خود مثلّث چیزی است و این لازم لاینفک چیز دیگری که برای خودش شیئیت دیگری دارد. مثلًا لازم لاینفک مثلّث این است که مجموع زوایای آن برابر با دو قائمه باشد، اما علیرغم اینکه این خصوصیت هیچگاه از مثلّث جدا شدنی نیست ولی ماهیت مثلّث دو قائمه بودن نیست؛ مثلًا اگر در جایی سه زاویه داشته باشیم که مجموعا ١٨٠ درجه باشد لازم نیست که آنجا حتماً مثلّث داشته باشیم.

وجود هم همین طور است. مثلّث چه در ذهن و چه در خارج حتماً همیشه با وجود است ولی وجود داخل در ذات مثلّث نیست. و همین طور است وحدت یا کثرت و ... پس این است که میگویند: «الماهیة لیست من حیث هی الّا هی». شیخ میگوید این تعبیر را به این عبارت نگویید که: «الماهیة من حیث هی لیست الّا هی» بلکه همیشه «لیس» را بر «حیث» مقدّم بدارید و نه بالعکس.