مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٨ - موارد نقض خیر و شر

اعتبار اینکه جنس حیوان صلاحیت بصیر بودن را دارد. خوب، این مربوط به گذشته بود.

تقابل تضاد

در باب تضاد که وارد شدیم گفتیم تضادی که اینجا به حسب اصطلاح میگویند و در باب «تقابل» میآورند از احکام اغیار است، یعنی اموری که غیر یکدیگرند و با یکدیگر در محل واحد و موضوع واحد قابل اجتماع نیستند. پس قهراً تضاد را درباره اموری میگویند که حالّ در محلی باشند. اموری که حالّ در یک محل نیستند اصطلاحا «متضادّین» گفته نمیشود. مثلًا نمیتوانیم بگوییم این چراغ ضد این ضبط صوت است. ایندو نه ضدند و نه غیرضد. ضد در حالات میآید، یعنی در اموری که حالّ در محل باشند؛ و چنانکه گفتیم میان اجناس عالیه هیچوقت تضاد نیست؛ یعنی مقولات عالیه با یکدیگر تضاد ندارند. جوهر که اصلًا حالّ در محلی نیست، آن نه عرض هم با یکدیگر قابل اجتماع هستند؛ یعنی کمیت از آن جهت که کمّیت است با کیفیت از آن جهت که کیفیت است تضاد ندارد، و کمیت و کیفیت با اضافه از آن جهت که اضافه است تضاد ندارند، و همه اینها با فعل یا با انفعال و یا با جده تضاد ندارند. تضاد فقط در جایی است که دو عرض در جنس قریب با یکدیگر شرکت داشته باشند و در فصل قریب با یکدیگر اختلاف داشته باشند. همه متضادهای عالم در همین صورت است؛ و تضادی که در اینجا میگویند به معنی دو امری است که وارد بر موضوع واحدی بشوند؛ و «بینهما غایة الخلاف» که میگویند در همین جاست. «غایة الخلاف» یعنی در عین وحدت در جنس قریب، در امر ذاتیشان که فصل باشد با یکدیگر اختلاف دارند، کالبیاض و السواد و الحلاوة و المرارة.

موارد نقض : خیر و شر

شیخ در اینجا مسائل دیگری را هم ذکر کرده که مسائل مهمی نیست ولی چون ممکن است مورد نقد واقع شود در اینجا ذکر شده است. گفتیم که اجناس با یکدیگر تضاد ندارند، انواعی که در جنس قریب شریکاند و در فصل اختلاف دارند با یکدیگر