مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٢ - ثبات و تغییر عوامل

و پارکهای وسیع عمومی جای منزلهای وسیع را. حتّی پول که یکی از شرایط رکنی زندگی قدیم و زمان حاضر است ممکن است در اثر تغییر سیستمهای زندگی فردی به سیستمهای اشتراکی و اجتماعی اهمّیت خود را در زندگی یک فرد از دست بدهد. پول را بشر برای خوراک و پوشاک و بهداشت و فرهنگ و غیره میخواهد، اگر رژیم زندگی شکلی به خود گرفت که مردم در کارگاههای عمومی کار کنند و در سالنهای عمومی از بودجه عمومی غذا بخورند و به همین طریق لباسشان برسد و فرهنگ و بهداشت و سایر وسایل و لوازمشان از طرف اجتماع تأمین گردد دیگر نیازی به پول از جنبه شخصی نخواهند داشت و ثروت اهمیت خود را از لحاظ تأمین سعادت فرد از دست خواهد داد. در گذشته فامیل و عشیره یکی از موجبات سعادت شمرده میشد، اما امروز این عامل از لیست عوامل سعادت تقریبا حذف شده است زیرا در گذشته هر کس در دفاع از جان و مال و ناموس و شرف خود نیازمند به افراد همخون و هم ریشه خود بود، از این رو افراد فامیل از یکدیگر حمایت میکردند و زندگیها شکل زندگی عشیرهای و قبیلهای داشت، اما امروز قانون و تمدن احتیاج بشر را از این نظر تأمین کرده است و زندگیهای قبیلهای ارزش خود را از دست داده است.

دین و مذهب

در مورد دین و مذهب همین مطلب گفته شده است، گفته شده است که دین و مذهب در گذشته عامل مهمی برای سعادت و مبارزه با شقاوت و بدبختی بشر بوده است، اما امروز که علم و صنعت و قانون و فرهنگ رشد کرده و توسعه یافته نیازی به دین و مذهب نیست، بلکه احیانا چون مانع رشد فرهنگ و بسط تمدن میگردد در زمان حاضر باید از عوامل تأخّر و انحطاط و بدبختی شمرده شود.

پس عوامل سعادت متغیرند نه ثابت، و ممکن است چیزی در زمانی عامل سعادت باشد و در زمان دیگر عامل شقاوت و یا به عکس.

ثبات و تغییر عوامل

حقیقت این است که نه به طور کلّی همه عوامل سعادت متغیرند و نه به طور کلّی