این انسان است به این ابعاد؛ و نمیتواند یک کمیت خاص نداشته باشد یعنی مقدار معینی نداشته باشد، همیشه دارای مقدار معینی است. ولی جسم طبیعی در ذات خودش مقید به هیچیک از این تعینات نیست. جسم طبیعی آن است که مقدارش مقدار محدود و مقیدی نیست، خواه مقدار این میز یا مقدار این شیشه و ...

این، معنای آن است که یک شیء باید یک تعینی داشته باشد اما خودش مشروط به هیچیک از این تعینات نیست؛ و ما نظیر این زیاد داریم، از جمله حرکت. حرکت همیشه دارای یک میزان معینی از سرعت است؛ با یک سرعت معین و حد معین؛ و سرعت مربوط به حرکت است از نظر نسبت طی مسافت به زمان. اما حرکت در ذات خودش مشروط به فلان حد سرعت نیست در عین اینکه بیسرعت هم نمیتواند باشد.

به طور کلی اینها اموری هستند که در ذات خودشان لابشرط از یک سلسله امور میباشند ولی در عین حال بدون هیچیک از آنها هم نمیتوانند وجود داشته باشند [١].

فرق میان عدم تعین ماده اولی با سایر عدم تعین ها

حال با این امثله که گفتیم کم کم نزدیک میشویم به تعقل «هیولای اولی» که از

[١]. سؤال: اگر ما در جهان فقط یک حرکت بیشتر نداشتیم، تعقل بیشتر از یک حرکت نمیکردیم، آیا باز هم سرعت داشتیم؟

استاد: بله، باز هم سرعت داشتیم، منتها لازمه حرکت یک سرعت معین بود، چون حرکت بدون سرعت و زمان که نمیشود، و اگر حرکت با زمان شد قطعا یک سرعت معینی دارد. آن زمان، زمان همان حرکت است و سرعت چیزی غیر از حرکت نیست. سرعت مقدار حرکت است از نظر زمان. اگر ما یک حرکت هم در عالم داشته باشیم باز آن زمان دارد، منتها فرق این است که مقیاس برای تعیین آن زمان نیست. مثلًا ما اجسام متعدد داشتهایم و یک واحد از یکی از اجسام عالم را اعتبار کردهایم به نام «متر» و بعد اندازه برای اشیاء تعیین میکنیم. حال اگر در عالم متری نبود ما نمیتوانستیم [اندازه اشیاء را] با چیزی مقایسه کنیم اما خودش در ذات خودش که دارای بعد بود و نمیتوانیم بگوییم بعد نداشت؛ بعد دارد اما چون ما این بعد را با چیزی تطبیق و منطبق نمیکنیم میگوییم این بعد قابل اندازهگیری نیست. در واقع متری نیست که این را با آن تطبیق کنیم.

اگر ما در عالم یک حرکت داشته باشیم آن حرکت هم باز سرعت و زمان دارد؛ اما اگر اصلًا چیز دیگری نیست که ما با آن حساب کنیم، برای ما مفهوم نداشت که بگوییم «در یک ساعت» چون اصلًا ساعتی نبود زیرا ساعت را از ٢٤/ ١ حرکت زمین به دور خودش اندازه گرفتیم و فرض کنید زمینی وجود نداشت، اما این در ذات خودش کشش خودش را داشت.