نام دارد. امّا در مورد اخیر (جود) شرطی نیز وجود دارد و آن اینکه چنین فاعلی برای اینکه «جواد» خوانده شود باید «مستعیض» نباشد یعنی در ازای انجام فعل خود عوضی و پاداشی نطلبد چه، در غیر این صورت چنانچه فاعل برای انجام فعل خود چیزی را بخواهد، ولو اینکه این خواسته و عوض از نوع شکر و ستایش و خوشنامی و هر امر غیر مادّی بوده باشد، عمل فاعل در این حالت جود نبوده، معاملهای است پایاپای. گر چه در عرف عام، افرادی اینچنین را که با صرف مال خود چیزی از دیگران طلب نمیکنند جز اینکه خوشنام گردیده، و دیگران را رهین منّت خویش میخواهند، و یا کسانی را که انواع خیرات را از ساختن پل تا مسجد به جان انجام میدهند و هیچ اجری از مردم نخواسته جز اینکه اجر خود را از خداوند خواهانند «جواد» مینامند و اعمال آنها را «جود» میگویند ولی این گونه افراد در واقع جواد نبوده، عرف هم بدین معنا که آنها با خوشنامی و یا به دست آوردن ثواب به اجر و مزد خود رسیده و معامله طرفینی کامل میشود، آگاه نمیباشد والّا در آنجا نیز اطلاق «جواد» را در این قبیل موارد روا نمیدارند. شیخ سپس بحث را از معنای لغوی «جود» و «خیر» منتقل مینماید به این که: به طور کلّی هر فاعل ناقصی که فعلش را به خاطر یک انگیزه و داعی انجام میدهد خواه ناخواه مستکمل است و ناگزیر از انجام فعل خودش کمالی را میخواهد و مییابد. حال علمای اخلاق این مسأله را پیش میآورند که آیا انسان میتواند فعلی صددرصد اخلاقی انجام دهد؛ یعنی دست به عملی بزند که از انجام آن هیچ گونه منظور و مقصودی برای خویشتن نداشته و قصد او فقط رسیدن خیر و خدمت به دیگران باشد؟ در پاسخ به این پرسش سه نظریه به وجود آمده است:

١. طرفداران یک نظریه که ما آن را «مادّیت اخلاقی» مینامیم اساساً معتقدند که امکان ندارد انسان کاری را بدون هیچ انگیزه مادی برای خودش، انجام دهد، و در هر فعلی نیز که انسان را به ظاهر بی نظر و بدون محرّک مادّی یافتید، با دقت نظر و شکافتن گروه و نوع فعل، سرانجام یک انگیزه و منفعت در عمق ضمیر فاعل خواهید یافت. شعر معروف نیز ناظر بر همین نظر است:

کلّ من فی الوجود یطلب صیدا		إنّما الاختلاف فی الشّبکات