مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٦ - پیدا شدن عدد از وحدت

وجود است.

پیدا شدن عدد از وحدت

راجع به اینکه عدد چگونه از وحدت انشاء و پیدا میشود سه جور گفتهاند:

أحدها علی وجه العددی. و الثانی علی وجه العدد التعلیمی. و الثالث علی وجه التکرار. أمّا وجه العدد العددی فجعلوا الوحدة فی أوّل الترتیب، ثمّ الثنائیة، ثمّ الثلاثیة. و أمّا العدد التعلیمی:

فجعلوا الوحدة مبدءا، ثمّ الثانی، ثمّ الثالث، فرتّبوا العدد علی توالی وحدة وحدة. و أمّا الثالث فجعلوا انشاء العدد بتکرار وحدة بعینها لا بإضافة اخری إلیها.

ببینیم مقصود از «عدد عددی» و «عدد تعلیمی» چیست و چه فرقی با یکدیگر دارند. آیا میخواهد فرقی بگذارد میان ١ و ٢ و ٣ و ٤ با یکم و دوم و سوم و چهارم؟ آیا یکی را «عدد عددی» نامیده و دیگری را «عدد تعلیمی»؟ در یک جا میگوید:«ثم الثنائیة ثم الثلاثیة» و در جای دیگر میگوید: «ثم الثانی ثم الثالث». به نظر میرسد چنین باشد: در یک وجه که اسمش «عدد العددی» است، وحدت اساساً مبدئیت ندارد بلکه خودش اولین عدد است؛ و از جنبه تعلیمی، وحدت مبدئیت دارد. در کتاب شهرستانی هم خواندیم که اینها گاهی وحدت و واحد را داخل در عدد دانستهاند و گاهی خارج از عدد. پس بنا بر وجه «عدد العددی» وحدت هیچ مبدئیتی ندارد و خودش اولین عدد است؛ ولی در وجه «عدد تعلیمی» وحدت داخل در عدد نیست و مبدأ عدد است و اولین عدد ٢ خواهد بود.

امّا وجه سوم این است که اساساً ترتیبی در کار نیست. ببینید! در نوع اول میگفتیم که وحدت خودش عدد اوّل است، بعد عدد دوم و بعد سوم؛ و اگر سؤال میشد که ٣ چه عددی است؟ میگفتیم عدد ٢ بعلاوه ١. در نوع دوم هم که ٢ اولین عدد بود به همین صورت حساب میکردیم، اعم از اینکه وحدت را داخل در اعداد بدانیم یا خارج از اعداد. تعبیر دیگر این است که تمام اعداد مستقیماً از وحدت به وجود میآیند. مثلًا عدد ٤، ٣ بعلاوه ١ نیست. این در سخنان فلاسفه ما از جمله در اسفار هم مطرح است و در باب ماهیت اعداد که بحث میکنند میگویند: آیا مثلًا ماهیت «عشره» عبارت است از تسعه مع واحد؟ یا خمسه و خمسه؟ یا اینکه اینها از