مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٧ - پیدا شدن عدد از وحدت

لوازم عدد ١٠ است؟ اگر چنین باشد برای عدد ١٠ میتوان چند جور ماهیت فرض کرد: اربعه و سته میشود عدد عشره، ثلاثه و سبعه میشود عشره، اثنان و ثمانیه میشود عشره، تسعه و واحد هم میشود عشره. ماهیت ١٠ کدامیک از اینهاست؟

هیچکدام، یک عدد که چند جور ماهیت ندارد؛ هر عددی یک ماهیت مستقل نسبت به اعداد دیگر دارد؛ یعنی عدد عشره عبارت است از مجموعی از واحدها: وحدة، وحدة، وحدة ... وحدة، نه اینکه مثلًا بگوییم تسعة و وحدة. در ماهیت عشره که تسعه نیست.

تسعه خودش نوعی مستقل است. فلاسفه ما چنین تعبیر میکنند که هر عددی نوعی مستقل است و هیچ عددی در بطن عدد دیگر نیست؛ و لهذا میگویند از نظر مفهوم فلسفی غلط است که بگوییم «چون که صد آمد نود هم پیش ما است». بله، وقتی که صد بیاید «مساوی با نود» هم آنجا هست، امّا نه اینکه وقتی صد بود نود هم واقعا توی شکمش هست. از نظر طبیعت عددی، نود یعنی آن واحدهایی که ما بشرط لا پهلوی هم میگذاریم.

مثال دیگر: آیا عدد ٣ یعنی همین هذا هذا هذا؟ یا عدد ٣ یعنی هذا هذا هذا به شرط عدم شئ دیگر؟ آیا عدد ٣ یعنی هذا هذا هذا لابشرط از اینکه یکی دیگر هم در کنارش باشد یا نباشد، و اگر عددی در کنار عدد ٣ بود باز هم عدد ٣ است بعلاوه اینکه یک شئ دیگر هم پهلویش هست؟ یا اینکه چنین نیست، بلکه در ماهیت عدد ٣ «بشرط لا» فرض شده است، یعنی هذا و هذا و هذا بشرط عدم شئ دیگر، که اگر شئ دیگر آمد، این عدد، دیگر عدد ٣ نیست، عدد ٤ است، هذا و هذا و هذا بشرط هذا، و حال آنکه عدد ٣ به شرط عدم هذا بود. پس اینها ترتیب عدد را سه جور تعبیر کردهاند.