مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٠ - الفصل الرابع فی کیفیة دخول المعانی الخارجة عن الجنس علی طبیعة الجنس

الفصل الرابع فی کیفیة دخول المعانی الخارجة عن الجنس علی طبیعة الجنس

در واقع در اینجا میخواهیم دو مطلب را که به یکدیگر وابسته است بیان کنیم:

١. نسبت فصل به جنس چه نسبتی است؟

٢. چه قانون و مقیاسی برای شناختن فصول یک جنس از غیر فصول آن داریم.

گفتیم که نوع، ماهیتی است که تمام ذات شئ است. امّا اگر چیزی جزء ذات باشد یا جزء مختصّ است یا جزء مشترک. اگر مختصّ به یک نوع باشد فصل است و اگر مشترک بین چند نوع باشد جنس است. و اگر هم چیزی خارج از ذات باشد یا عرضی عامّ است یا عرضی خاصّ.

اکنون سؤال اوّل را بررسی میکنیم و آن اینکه خود جنس و فصل چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ آیا جنس ذاتی فصل است یا بالعکس؟ جواب این است که خود این دو جزء نسبت به یکدیگر نه جزء یکدیگرند نه عین یکدیگر. پس نسبت فصل با جنس نسبت عرضی خاص است و نسبت جنس با فصل نسبت عرضی عامّ است.

سؤال دوم از اینجا مطرح میشود که گاهی اوقات به جنس، چیزی ملحق میشود که مجموعا یک ذات را تشکیل میدهند و گاهی اوقات به جنس چیزی ملحق میشود ولی مجموعا یک ذات را تشکیل نمیدهند. مثلًا به حیوان، «ناطق» اضافه میشود و مجموعا یک ذات را تشکیل میدهند که همان «انسان» است؛ و به حیوان،