مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٧ - طبایع و نفوس در فلسفه فیثاغورس

میشود. ترکیب اعداد، طبیعی است؛ ٢ و ٣ که با هم جمع شوند به طور طبیعی ٥ میگردد؛ امّا مثلًا دال و جیم اگر ترکیب شوند چند میشود؟ این بستگی به قرارداد دارد.

و صارت جماعة منهم إلی أن مبدأ الجسم هوالأبعاد الثلاثة، و الجسم مرکب عنها. و أوقعوا النقطة فی مقابلة الواحد، و الخط فی مقابلة الاثنین، و السطح فی مقابلة الثلاثة، والجسم فی مقابلة الأربعة، و راعوا هذه المقابلات فی تراکیب الاجسام و تضاعیف الأعداد.

اینکه بگوییم جسم مرکب از ابعاد ثلاثه است، غیر از این است که بگوییم قابل ابعاد ثلاثه است. ابعاد ثلاثه خودش کمّیت است. بنا بر نظر اینها جسم خودش نفس ابعاد ثلاثه است.

طبایع و نفوس در فلسفه فیثاغورس

و ممّا ینقل عن فیثاغورس أن الطبائع أربعة، و النفوس التی فینا أیضا أربعة: العقل و العلم و الرأی و الحواس. ثم رکب فیه العدد علی المعدود و الروحانی علی الجسمانی.

قبلًا خواندیم که اینها برای عدد ٤ یک اهمیتی قائل بودند، کما اینکه برای عدد ١٠ هم یک اهمیت خاصی قائل بودند؛ و نقل کردهاند که در مواردی که حساب طبیعت با این عدد جور درنمیآمد میگفتند: چیزی بالأخره وجود دارد اگر چه برای ما محسوس نیست. مثلًا چون عدد ١٠ را عدد کامل میدانستند و ترکیب جهان را هم کامل و بینقص میدانستند، روی این حساب میگفتند افلاک باید ده تا باشد؛ میگفتند علاوه بر این نه فلکی که میشناسیم یک فلک نامرئی هم هست. اعداد ٤ و ٧ و ١٠ را اهمیت میدادند و برایشان شخصیتی قائل بودند.

قال الرئیس أبوعلی الحسین بن سینا: و أمثل ما یحمل علیه هذا القول أن یقال: کون الشئ واحدا غیر کونه موجودا أو إنسانا، و هو فی ذاته أقدم منهما؛ فالحیوان الواحد لا یحصل واحدا إلّا و قد تقدّمه معنی الوحدة الذی صاربه واحدا، و لولاه لم یصحّ وجوده؛ فإذن هو الأشرف الأبسط الأول، و هذه صورة العقل؛ فالعقل یجب أن یکون الواحد من هذه الجهة. و العلم دون ذلک فی الرتبة، لأنه بالعقل و من العقل، فهو