مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٥ - وقوع کثرت در عالم

برگردیم به مطالب کتاب. گفته شد که هیچ موجودی نیست که به قدر استعدادش حظّی از وحدت آن واحدی که کالآحاد نیست نداشته باشد.

و ذکر أن العنصر انفرد بوحدته ثم أفاضها علی الموجودات، فلایوجد موجود إلّا و فیه من وحدته حظّ علی قدر استعداده، ثم من هدایة العقل حظّ علی قدر قبوله، ثم من قوة النفس حظّ علی قدر تهیئه. و علی ذلک آثار المبادئ فی المرکبات؛ فإن کل مرکب لایخلو عن مزاج مّا، و کل مزاج لایعری عن اعتدال مّا، و کل اعتدال عن کمال أوقوة کمال:

إمّا طبیعی آلی و هو مبدأ الحرکة، و إما عن کمال نفسانی هو مبدأ الحس. فإذا بلغ المزاج الإنسانی إلی حد قبول هذا الکمال أفاض علیه العنصر وحدته و العقل هدایته و النفس نطقه و حکمته.

عقل را در واقع مظهر هدایت، و نفس را مظهر تهیؤ و استعداد و قوه و حرکت میدانستند.

قال: و لمّا کانت التألیفات الهندسیة مرتبة علی المعادلات العددیة عدّدناها أیضا من المبادئ. فصارت طائفة من الفیثاغوریین إلی أن المبادئ هی التألیفات الهندسیة علی مناسبات عددیة، و لهذا صارت المتحرکات المساویة ذات حرکات متناسبة لحنیة هی أشرف الحرکات و ألطف التألیفات. ثم تعدّوا من ذلک إلی الأقوال حتی صارت طائفة منهم إلی أن المبادئ هی الحروف و الحدود المجردة عن المادة، و أوقعوا الألف فی مقابلة الواحد، و الباء فی مقابلة اثنین، إلی غیر ذلک من المقابلات.

مقادیر هندسی را مانند اعداد از مبادی شمرده و گفته است که این مقادیر هندسی نیز سازنده اشیاء هستند. بعد میگوید گروهی از فیثاغوریان میگویند هر یک از این شکلهای هندسی رابطهای با یکی از اعداد دارند. گفته شده که ریشه این طرز فکر این بوده است که فیثاغورس شکلها را با نقطه چین نشان میداده، که در این صورت قهراً هر شکلی با عدد معینی از نقطه رابطه پیدا میکند. مثلًا اگر بخواهید مثلث بسازید، از سه نقطه میتوان مثلث ساخت، البته با این فرض که خط موهومی سه نقطه را به هم مربوط کرده است. امّا از دو یا چهار نقطه نمیتوان مثلث ساخت.

بعد اگر بخواهید مثلث بزرگتری بسازید باید هفت نقطه بگذارید و برای مثلث بزرگتر ده نقطه باید گذاشت. برای ساختن مربّع به چهار نقطه نیاز است و برای مربّع بزرگتر هشت نقطه و برای مربّع بعدی شانزده نقطه لازم است. پس میان هر