مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٢ - الفصل الثالث فی الفصل بین الجنس و المادّة

الفصل الثالث فی الفصل بین الجنس و المادّة [١]

١. در مورد ماهیت اشیاء، یک نظر این است که ماهیت همه اشیاء در خارج یکسان است، تفاوت میان آنها صرفا مربوط به تفاوتهای فردی است. مثلًا انسان و سنگ و درخت همه از یک ماهیتاند. به قول دکارت: «ماده و حرکت را به من بدهید، تمام جهان را خواهم ساخت». خلاصه تفاوت میان اشیاء از قبیل تفاوت میان ساختمان مدرسه و پاساژ و حمّام است که همه در اصل از یک نوع و یک ماهیت هستند، همه از آجر و گل و غیره درست شدهاند. در این صورت مسأله «کلّیات خمس» به کلّی منتفی است.

٢. همچنین اگر ثبات و سکونی در ماهیات اشیاء نباشد باز هم مسأله کلیات خمس منتفی است. در واقع ماهیتی نمیماند. اینکه در یک لحظه چیزی است و در لحظه دیگر چیز دیگر، دیگر جای این سخن را که «این چیست؟» باقی نمیگذارد.

٣. نظر دیگر این است که کسی قائل به کثرت اشیاء باشد امّا بگوید به تعداد اشیاء ماهیت وجود دارد؛ دو شئ نداریم که دارای یک ماهیت باشند (یعنی درست نقطه