مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧١ - آیا سعادت متغیر است یا ثابت؟

جنبههای سه گانه روحی و بدنی و خارجی پیوستگی کامل نسبت به یکدیگر دارند.

همه نسبت به هم، هم علتند و هم معلول؛ یعنی وجود هر دستهای در فراهم شدن دسته دیگر مؤثر است، و نبود هر دسته در به دست نیامدن دسته دیگر اثر میبخشد. این خود حساب مفصّلی دارد که اکنون مجال بحث در آن نیست.

آیا سعادت متغیر است یا ثابت؟

در خود سعادت از جنبه ثبات و تغیر جای گفتگو نیست زیرا چنانکه گفته و خواهیم گفت سعادت از رسیدن انسان به کمالاتی که در قوه دارد و از شکفته شدن و بارور شدن قوا و استعدادات بدنی و روحی او پیدا میشود. در متن کتاب اشارات از طرف بوعلی ماهیت «لذّت» تشریح خواهد شد و گفته خواهد شد که لذت عبارت است از «انعکاس نفسانی نیل قوهای از قوا به کمالی که در استعداد دارد» و چون سعادت عبارت است از لذت همه جانبه و نیل همه جانبه به همه کمالات به طوری که حداکثر کمالات و حظوظ فطری و طبیعی استیفا گردد، پس باید دید آیا این جهت در طول زمان متفاوت میشود یا ثابت و یکنواخت است؟

جای تردید نیست که در این جهت بشرهای قرون گذشته با بشرهای امروز تفاوتی ندارند. چنین نیست که نوع کمالاتی که آنها در استعداد داشتهاند و کیفیت لذتی که از نیل به کمالات خود میبردهاند با آنچه که امروز بشر در استعداد دارد و با آنچه که امروز احساس میکند متفاوت باشد.

اگر بخواهیم از جنبه ثبات و تغیر در مسأله «سعادت» بحث کنیم باید گفتگو را به عوامل سعادت بکشانیم. در عوامل سعادت است که میتوان گفت برخی چیزها در زمانی عامل سعادت و سبب تکامل بشر میگردند و همانها در زمان دیگر عامل سعادت و موجب تکامل نیستند، سهل است، سبب شقاوت و موجب انحطاط و تأخّر میباشند.

مثلًا داشتن اسب و قاطر و نوکر و مهتر و داشتن منزل وسیع و اصطبل در گذشته از شرایط سعادت بود؛ اما امروز که وسائل مسافرت تغییر کرده و اوضاع اجتماعی عوض شده به هیچیک از آنها نیازی نیست، اتومبیل شخصی یا کرایه جای اسب و قاطر را گرفته، مجهز بودن اجتماع از لحاظ وسائل زندگی جای نوکر و کلفت را گرفته