مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٣ - ادامه بحث تقابل - توضیح تقابل و تضاد

ادامه بحث تقابل - توضیح تقابل و تضاد

عرض کردیم که به مناسبت هوهویت و کثرت، مسأله غیریت و تقابل را به میان آوردند. در جای دیگر، از تقابل مفصل بحث کردهاند ولی اینجا فقط راجع به تضاد مقداری زیادتر بحث کردیم. حالا من روح بحث تضاد و آنچه را که در اینجا درباره اجتماع ضدین میگویند بحث میکنم.

یک وقت تضاد به معنای صرف تزاحم دو چیز بعد از وجود پیدا کردن است، یعنی اثر یکدیگر را خنثی میکنند، مثل اینکه با یکدیگر حالت جنگ دارند. امروزه بیشتر وقتی از تضاد میگویند مقصودشان این اصطلاح است. مثل مسأله سمّ و ضد سمّ. وقتی که ضد سم آمد اثر سم را خنثی میکند. خود سمّ نیز که نوعی خاص مثلًا ترکیب از اسید است وقتی در امعاء و احشاء انسان قرار بگیرد تضادی با آنها دارد، نوعی عدم موافقت و عدم ملایمت. یا مثل اینکه میگوییم آب و آتش با یکدیگر تضاد دارند؛ یعنی آب و آتش هر دو موجودی هستند که با یکدیگر توافق ندارند، نوعی عدم توافق میان اینهاست. این نوع تضاد در اینجا مطرح نیست.

[ممکن است گفته شود] تضادی که در اینجا مطرح است در واقع چنین است که اگر جنسی داشته باشیم که این جنس نیازمند به فصلی باشد نمیتواند در آن واحد دارای دو فصل باشد. مثلًا «حیوان» نمیتواند در آن واحد هم حیوان ناطق باشد و