مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٣ - ٣ مناط و ملاک اختلاف خیرات و شرور در مورد قوا یا افراد مختلف

٢. نسبی بودن خیرات و شرور در مورد قوای مختلف یک فرد و افراد مختلف یک نوع

بدیهی است که خیر هر قوهای و شرّ هر قوهای با خیر و شرّ سایر قوا متفاوت است، مثلًا عنّین بودن آفت و شرّ قوه مولّده است اما به هیچ وجه آفت و شرّ قوه عاقله نیست.

و اما اینکه در افراد مختلف خیر و شر متفاوت است، از قیاس به انواع مختلف فهمیده میشود. هر چند افراد مختلف به اندازه انواع مختلف با یکدیگر اختلاف ندارند ولی اجمالا احتیاجاتشان متفاوت است. همینکه احتیاجات متفاوت شد امور مورد نیازمندی که رافع آن نیازمندیهاست نیز متفاوت میگردد؛ و بالاخص در ملّتهای مختلف و نژادهای مختلف انسان و حیوان این امر کاملا مشخّص است؛ مثلًا خیر مردم مناطق استوایی با خیر مردم مناطق نزدیک به قطب فرق میکند؛ خیر مردم مناطق استوایی این است که رنگ پوستشان سیاه و موهایشان مجعّد بوده باشد برخلاف مردم مناطق نزدیک به قطب. این مطلب از توضیحات و سؤال و جوابهای آینده روشنتر خواهد شد.

٣. مناط و ملاک اختلاف خیرات و شرور در مورد قوا یا افراد مختلف

قبل از پرداختن به این مطلب لازم است مطلب دیگری را تذکر دهیم و آن اینکه خیر و کمال مصداقا یک چیزند؛ یعنی چنین نیست که یک چیزی خیر باشد و کمال نباشد و یا کمال باشد و خیر نباشد؛ هر چه خیر است کمال است و هر چیزی که کمال است خیر است؛ و اگر احیانا دیده میشود که در برخی موارد این گمان پیش میآید که فلان چیز خیر است ولی کمال نیست، بعد از دقّت معلوم میشود که از جهتی، هم خیر است و هم کمال و از جهت دیگر نه خیر است و نه کمال، و آدمی از یک نظر به او میگوید «خیر» که واقعا هم خیر است و هم کمال، و از نظر دیگر نفی کمال میکند که از آن نظر واقعا نه خیر است و نه کمال. به هر حال «خیر» و «کمال» مصداقا مساوی یکدیگر هستند کما اینکه «کمال» و «وجود» نیز مساوی یکدیگرند. وجود هر چیزی در مقابل عدم آن چیز کمال اوست و همچنین ادامه وجود و استکمالات وجود، همه خیر و