افلاطون چنین نظری داشته ولی ارسطو با این نظر افلاطون موافقت نداشته است. وقتی که شیخ نظر افلاطون را در اینجا نقل میکند این نظر او را تحقیر میکند و کوچک میشمارد و منشأ آن را افکار ناپختهای میداند که در دورانی که هنوز حکمت نیئه و خام بوده و هنوز نضج نگرفته بوده پیدا شدهاند؛ چون قبل از افلاطون و شاید از دوران فیثاغورس و امثال او این فکرها بوده است. شیخ میگوید: هیچ علمی از ابتدا پخته به وجود نمیآید؛ ابتدا نظریات خامی به وجود میآید و بعد تدریجا آن علم پخته میگردد. فلسفه نیز همین جور است؛ در ابتدا که هنوز کامل و پخته نشده بود افکاری خام پیدا شد که از جمله آن افکار همین نظریاتی است که در زمینه «مثل» بیان شده است. شیخ ریشه مطلب را چنین بیان کرده- و ریشه سادهای هم برایش فرض میکند- که: بشر علاوه بر تصور جزئی از اشیاء، تصوری کلی هم از آنها داشته است. مثلًا غیر از تصور زید و عمرو و بکر که تصوراتی جزئی هستند تصوری کلی از انسان هم داشته است و درمییافته که این تصور کلی میان همه افراد انسان مشترک است. بعد برای او چنین تصوری پیدا شده که در واقع و نفسالامر دو انسان وجود دارد، بدین صورت که زید و عمرو و بکر تصویرهایی هستند از انسانهای جزئی، و انسان کلی اساساً یک وجود علیحده و مستقلی دارد؛ و نیز میدیده که این انسان کلی که در ذهن خودش تصور میکند در یک زمان و مکان و خصوصیاتی از این قبیل نیست و قهراً این جور فکر میکرده که: فی الوجود انسانان: انسان جزئی و انسان کلی. انسان جزئی همان انسان فانی و داثری است که در طبیعت وجود دارد، و انسان کلی آن چیزی است که در ماوراء طبیعت وجود دارد و ذهن ما او را تلقی میکند. پس وقتی ما میگوییم که زید و عمرو را تصور میکنیم ذهن ما فرد خارجی یعنی انسان مادی را تلقّی کرده و تصویری که ذهن ما از انسان مادی دارد همان است که به صورت تصویر زید و عمرو در ذهن ما هست. ولی آنها میدیدند که ذهن ما غیر از تصویری که از این انسانهای خارجی و عینی طبیعت دارد تصویری هم از انسان کلی دارد، پس ناچار یک انسان کلی بماهو کلی هم در خارج وجود دارد و ذهن ما وقتی که آن انسان کلی را تلقی میکند نقشی به صورت انسان کلی در ذهن پیدا میشود؛ غافل از اینکه این انسان