گفتیم که اصل بحث درباره مطلبی است که «مثل افلاطونی» خوانده میشود. در عین حال شیخ عقاید دیگری را که ممکن است مبادی این عقیده افلاطون بودهاند، ذکر کرده است. شیخ بدون اینکه اسم ببرد گفت کسانی بودهاند که مدعی شدهاند تعلیمیات- یعنی معانی ریاضی [١]- غیرمادی هستند و وجودی مجرد دارند؛ یعنی اعداد و مقادیر حدّا و وجودا غیرمادی هستند. حدا غیر مادی هستند یعنی در تعریف آنها ماده اخذ نشده است و ذهن میتواند آنها را در ظرف خودش از ماده تجرید کند. به عبارت دیگر و با تعبیری که ما از بیان آنها میکنیم، میگفتند تعلیمیات مجردا عن الماده معقول واقع میشوند؛ و به همین دلیل «جعلوها مستحقّة للمفارقة وجودا»؛ یعنی گفتند به همین دلیل اینها استحقاق و شایستگی این را دارند که وجودا هم از ماده مجرد باشند. پس آنها به عدد مجرد و مقدار مجرد معتقد بودند. افلاطون چنین چیزی را اعتقاد ندارد. او برعکس معتقد است که صور طبیعیه و صور نوعیه- یعنی همین انواع مادی و طبیعی- هستند که میتوانند مفارق از ماده موجود باشند و حقایقی مجرده باشند. ما عدد مجرد و ماوراء ماده نداریم، مقدار ماوراء ماده نداریم ولی انسان ماوراء ماده داریم، حیوان و شجر ماوراء ماده داریم.

افلاطون اساساً منکر این بوده است که در خارج، بعد مجرد از ماده وجود داشته باشد. او میخواهد بگوید که عقیده به «بعد مجرد از ماده» عقیده کسانی است که تعلیمیات را مجرد میدانستند. مسأله بعد مجرد از ماده- همان طور که جلسه پیش

[١]. ریاضیات از ماده «ریاضت» است و ریاضت یعنی ورزش. قدما معتقد بودند که هر کسی که میخواهد فلسفه تحصیل کند و علوم عقلی بیاموزد لازم است که اوّل ریاضیات را بخواند، زیرا ریاضیات ورزش ذهن است، ریاضیات هم برهانی است و هم سادهتر است و ذهن با طرز اقامه برهان و نتیجهگیری عادت میکند. مسائل فلسفه مسائل دقیقی است و چون مسائل دقیقی است اشکال و ایراد در آنجا زیاد گفته میشود و همین سبب میشود که شخص کمکم ایمان خود را نسبت به برهان از دست بدهد و بگوید اساساً برهان موجب یقین نیست، و همان طور که در اوائل کتاب عرض کردم منجر به سفسطه و نظیر آن میگردد. به هر حال، این تعلیمیات را «ریاضیات» میگویند تا در مقدمه بحثهای دیگر خوانده شود ... و به همین دلیل که ابتدائا تعلیم داده میشد «تعلیمیات» میگفتند.