مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٧ - تقریر مدّعای مشّائین

میخواهند آن را به عنوان امر متعین تعقل کنند به نحوی که شیء خارجی را در لابراتوار تجزیه کنیم، صورت را یک کنار و ماده را یک کنار بگذاریم. نه، آن ماده که آنها میگویند، امکان انفکاک از صورت را ندارد یعنی هر صورتی را که از او بگیرید آناً به صورت دیگری درمیآید.

دوم اینکه بعد از آنکه تعریف مقدماتی کردیم، دلیل بیاوریم که چنین چیزی وجود دارد. اما تعریف آن چون هنوز اثبات وجودش نشده میگوییم به صورت فرضیه است. آن فرضیهای که مشّائین در باب «ماده اولی» دارند این است که آن یک حقیقتی است که تمام حقیقتش را قوّه بودن یعنی استعداد این شدن و آن شدن تشکیل میدهد، آن ضعیفترین موجودات عالم است، آن از خود در مرتبه ذات خود هیچ ندارد جز اینکه میتواند همه چیز بشود و همیشه یا این چیز است یا آن چیز و هیچوقت به حالت انتظار باقی نیست و نمیتواند باشد. اینها میگویند: