پس خلاصه این نظریه این شد که انسان در هر فعالیتی منفعتی را خواهان است، حال این منفعت به هر شکل و به هر نحو میخواهد باشد، به هر حال انسان صیاد است و لذّت او دریافت صید؛ و حاصل کلام، محال است که انسان از دایره نفع طلبی خارج شود.

٢. نظریه دیگر، در پاسخ میگوید خیر، اینکه شما میگویید، ناشی از عدم شناخت انسان است و بیان شما توصیف حیوان بود و انسان در مرحله حیوانیت بدین گونه است که اگر چیزی را طلب کند فقط به جهت سود نهفته در آن است. مقام انسان، مقام جود است و تفضّل، خیر رسانیدن و خدمت به غیر و ایثار. انسان اعمالی را انجام میدهد بدون اینکه به هر نحوی در آن نفعی برای او متصوّر باشد. پس اصحاب این نظریه به کلّی مادیت اخلاقی را از انسان سلب میکنند. نقطه مقابل این نظر که همان اصحاب مادیت اخلاقی باشند در جواب میگویند (البته این مطالب بصورت سؤال و جواب جایی دیده نشده ولی به طور کلی بیان شده) انسانی که شما مدعی هستید میتواند برای عمل خود هیچ نفعی را در نظر نداشته باشد، آیا از انجام دادن آن کار لذّت و از انجام ندادنش رنج خواهد برد یا نه؟ اگر بگویید خیر، انسان از انجام کاری لذّت و از انجام ندادنش نیز رنج نمیبرد در حقیقت میخواهید بگویید که انسان این موجود بالقوّه که قبلًا فاعل فعلی نبوده و سپس شده، در فعل اختیاری خودش هیچ انگیزهای نداشته است؛ و چون بیان این سخن دور از عقل میباشد به ناچار باید انسان مزبور از انجام کار خود لذّت و از عدم انجامش رنج ببرد. مثلًا کسی که ایثار میکند، میپرسیم از این ایثار لذّت میبرد یا نه؟ اگر از ایثارش لذت میبرد به نحوی که اگر آن کار را انجام ندهد رنج میبرد، پس این شخص که ایثار میکند منفعت خواه است و برای خودش ایثار میکند. فرض دیگر این مسأله هم (اینکه کسی ایثار و عدم ایثار از لحاظ لذت و رنج برایش بیتفاوت باشد ولی باز هم ایثار کند) گفتیم محال میباشد. میبینیم که اصحاب این دو نظریه کاملا در نقطه مقابل یکدیگر فکر میکنند.

امّا اینجا نظریه سومی هم بدین شکل مطرح است که باید دید منظور شما از