مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٧ - ٦ آیا نیل به شکر و مدح و احترام از لذات عقلی است؟

را خیرات و لذات عقلی دانسته است.

قوله: و کل خیر بالقیاس الی شیء فهو الکمال الذی یختص به و ینحوه باستعداده الاول.

و کل لذة فانها تتعلق بامرین: بکمال خیری و بادراک له من حیث هو کذلک.

خیر هر قوه عبارت است از کمالی که به او اختصاص دارد و به حسب استعداد اوّلی و فطری، آن را میجوید.

و هر لذتی به دو چیز بستگی دارد: یکی واقعیت کمالی که خیر آن شیء در او باشد، و دیگر ادراک کردن آن کمال خیری به صفت کمال خیری.

شرح: این قسمت مربوط به گذشته است. در گذشته اولا در تعریف «لذت» چنین گفته شد: «لذت عبارت است از ادراک و رسیدن به چیزی که آن چیز برای مدرک خیر و کمال است» و ثانیا گفته شد که خیر و شر به نسبت فرق میکنند؛ یعنی ممکن است یک چیز برای یک قوه خیر باشد و برای قوه دیگر نباشد، و در نتیجه لذت هر قوه با لذت قوه دیگر فرق میکند. اکنون نوبت آن رسیده که بدانیم که تفاوت خیر قوهها نسبت به هم چگونه است؟

در جواب میگوییم: استعدادهایی که در قوای مختلف میباشند با هم متفاوتند.

بنابراین قهراً هر قوهای به حسب استعداد فطری خود کمالی را میجوید که استعداد آن کمال در وی هست.

و بعد هم شیخ جملهای آورده است که همان طوری که خواجه در شرح، اشاره نموده حاوی مطلب جدیدی نیست بلکه به منزله خلاصه بحث است و آن اینکه لذت به دو چیز بستگی دارد: یکی رسیدن به واقعیتی که آن واقعیت، خیر و کمال است و دیگر درک همان معنی.

وهم و تنبیه: و لعلّ ظانّا یظنّ انّ من الکمالات و الخیرات ما لا یلتذّ به اللذة التی تناسب مبلغه مثل الصحة و السلامة فلا یلتذّ بهما ما یلتذّ بالحلو و غیره.