تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦
كه قرآن شكوفههاى «زقّوم» را به آن تشبيه مىكند؟
مفسران در اينجا پاسخهاى متعددى ذكر كردهاند:
بعضى گفتهاند: يكى از معانى «شيطان» يك نوع مار بد منظر است كه شكوفه «زقّوم» به آن تشبيه شده است.
و بعضى گفتهاند: يك نوع گياه بد چهره است چنان كه در كتاب «منتهى الارب» آمده است: «رأس الشيطان» يا «رؤس الشياطين» گياهى است.
ولى، آنچه صحيحتر به نظر مىرسد اين است كه اين تشبيه براى بيان نهايت زشتى و چهره تنفرآميز آن است؛ زيرا انسان از چيزى كه متنفر باشد در ذهن خود براى آن قيافهاى زشت و وحشتناك ترسيم مىكند، و به هر چه علاقهمند است براى آن قيافهاى زيبا و دوست داشتنى.
لذا در عكسهائى كه مردم براى فرشتگان مىكشند، زيباترين چهرهها را ترسيم مىكنند و به عكس براى شياطين و ديوان، بدترين چهرهها را، در حالى كه نه فرشته را ديدهاند و نه ديو را.
در تعبيرات روزمره، بسيار ديده مىشود كه مىگويند: «فلان كس مانند عفريت» است، يا «قيافه ديو دارد»!
اينها همه تشبيهاتى است بر اساس انعكاسات ذهنى انسانها از مفاهيم مختلف، تشبيهاتى لطيف و گويا.
***
سرانجام، قرآن مىگويد: «اين ظالمان مغرور مسلماً از اين گياه مىخورند و شكم را از آن پر مىكنند» «فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْها فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ».
اين همان فتنه و عذابى است كه در آيات قبل به آن اشاره شد، خوردن از اين گياه دوزخى، با آن بوى بد و طعم تلخ، با آن شيرهاى كه تماسش با بدن مايه