الصَّابِرِينَ* وَ أَدْخَلْناهُمْ فِي رَحْمَتِنا إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ: «و اسماعيل و ادريس و ذا الكفل را به ياد آور كه همه از صابران بودند* و ما آنها را در رحمت خود وارد كرديم چرا كه از صالحان بودند». «١»
***
نكته‌ها:
١- خالق همه چيز او است
در آيات مورد بحث، خوانديم: وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ: ابراهيم به بت‌پرستان مى‌گويد: «هم خودتان مخلوق خدا هستيد و هم بتهاى ساختگى شما».
بعضى، آيه فوق را توجيهى براى مذهب فاسد جبر پنداشته‌اند (به اين ترتيب كه «ما» در جمله «ما تَعْمَلُونَ» را «مصدريه» گرفته‌اند و گفته‌اند: مفهوم جمله اين مى‌شود كه خداوند شما و اعمالتان را آفريده است، و هنگامى كه اعمال ما مخلوق خدا است پس ما از خودمان اختيارى نداريم).
اين سخن از چند جهت بى اساس است:
اوّلًا: چنان كه گفتيم منظور از «ما تَعْمَلُونَ» در اينجا بتهائى است كه با دست خود مى‌ساختند، نه اعمال انسان‌ها، و بدون شك آنها اين مواد را از عالم خلقت مى‌گرفتند، و به آن شكل مى‌دادند (بنابراين «ما» ما موصوله است).
ثانياً: اگر مفهوم آيه آن باشد كه آنها پنداشته‌اند، دليلى مى‌شد به نفع بت‌پرستان، نه بر ضد آنها؛ چرا كه آنها مى‌توانستند بگويند: چون عمل بت‌سازى و بت‌پرستى ما را خدا آفريده، پس ما در اين ميان بى تقصير هستيم!.
ثالثاً: به فرض اين كه: معنى آيه چنين باشد باز دليل بر جبر نيست؛ زيرا در