عين آزادى اراده و اختيار، باز هم به يك معنى خداوند خالق اعمال ما است، چرا كه اين آزادى اراده و قدرت بر تصميم‌گيرى، و نيروهاى جسمى و فكرى و مادى و معنوى را چه كسى جز خدا به ما داده است؟ پس خالق او است در عين اين كه فعل، فعل اختيارى ما است.
***
٢- هجرت ابراهيم عليه السلام
بسيارى از پيامبران در طول عمر خود، براى اداى رسالت خويش اقدام به هجرت كردند كه از جمله آنها ابراهيم عليه السلام بود كه در آيات مختلف قرآن روى مسأله هجرت او تكيه شده است.
از جمله در سوره «عنكبوت» آيه ٢٦ مى‌خوانيم: وَ قالَ إِنِّي مُهاجِرٌ إِلى‌ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ: «گفت من به سوى پروردگارم هجرت مى‌كنم كه او عزيز و حكيم است» و قرآن اين سخن را بعد از مسأله آتش‌سوزى ابراهيم عليه السلام در آنجا آورده است.
حقيقت اين است كه رهبران الهى، هنگامى كه رسالت خويش را در يك نقطه به اتمام مى‌رساندند، و يا محيط را آماده براى گسترش دعوت خويش نمى‌ديدند، براى اين كه رسالت آنها متوقف نگردد، دست به مهاجرت مى‌زدند، و اين مهاجرتها سرچشمه بركات فراوانى در طول تاريخ اديان شد، تا آنجا كه تاريخ اسلام از نظر ظاهر و معنا بر محور هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله دور مى‌زند، و اگر هجرت نبود، اسلام در باتلاق بت‌پرستان «مكّه» براى هميشه فرو رفته بود.
هجرت بود كه به اسلام و مسلمين جان تازه داد، و همه چيز را به نفع آنها دگرگون ساخت، و بشريت را در مسير جديدى قرار داد.
بلكه، به يك معنى هجرت يك برنامه عمومى براى فرد فرد مؤمنان است، كه