گناهان قابل بخشش استثناء شده است؟ إِنَّ اللَّهَ لايَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ: «خداوند شرك را نمى‌بخشد، اما كمتر از آن را براى هر كس كه بخواهد مى‌بخشد».
ديگر اين كه: آيا اين وعده غفران كه در آيه مورد بحث آمده است، مطلق است يا مشروط به توبه و مانند آن؟
البته اين دو سؤال، به هم مربوط است. و پاسخ آن را در آيات بعد به خوبى مى‌توان يافت؛ زيرا سه دستور در آيات بعد داده شده، كه همه چيز را روشن مى‌سازد:
١- وَ أَنِيبُوا إِلى‌ رَبِّكُمْ: «به سوى پروردگارتان باز گرديد».
٢- وَ أَسْلِمُوا لَهُ: «در برابر فرمان او تسليم شويد».
٣- وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ: «از بهترين دستوراتى كه از سوى پروردگارتان بر شما نازل شده پيروى كنيد».
اين دستورهاى سه‌گانه، مى‌گويد درهاى غفران و رحمت به روى همه بندگان بدون استثنا گشوده است، مشروط بر اين كه: بعد از ارتكاب گناه به خود آيند، و تغيير مسير دهند، رو به سوى درگاه خدا آورند، در برابر فرمانش تسليم باشند، و با عمل، صداقت خود را در اين توبه و انابه، نشان دهند، به اين ترتيب نه شرك از آن مستثناست و نه غير آن، و نيز مشروط بودن اين عفو عمومى و رحمت واسعه، به شرائطى غير قابل انكار است.
و اگر مى‌بينيم در آيه ٤٨ سوره «نساء» بخشش و عفو مشركان را استثنا كرده در مورد مشركانى است كه در حالت شرك از دنيا بروند، نه آنها كه بيدار شوند و راه حق پيش گيرند، چرا كه اكثريت قريب به اتفاق مسلمانان صدر اسلام، چنين بوده‌اند.