اينجا ويران گشته است، نه از يكديگر مى‌توانيد كمك بگيريد، و نه معبودهايتان به يارى شما مى‌شتابند، كه آنها خود نيز بيچاره و گرفتارند.
مى‌گويند: «ابوجهل»، روز «بدر»، صدا زد: نَحْنُ جَمِيْعٌ مُنْتَصِرٌ: «ما همگى به يارى هم بر مسلمانان پيروز خواهيم شد» كه قرآن مجيد، سخن او را در آيه ٤٤ سوره «قمر» بازگو كرده است: «أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيْعٌ مُنْتَصِرٌ» ولى در قيامت از ابوجهل‌ها و ابوجهل صفتان، سؤال مى‌شود: چرا به يارى هم قيام نمى‌كنيد؟ و آنها پاسخى براى اين سؤال جز سكوت ذلت‌بار ندارند.
***
در آيه بعد، مى‌افزايد: «بلكه آنها در آن روز، در برابر فرمان خدا تسليم و خاضعند و هيچ گونه قدرت اظهار وجود ندارند،- چه رسد به مخالفت-» «بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ». «١»

***
اينجا است كه به سرزنش يكديگر برمى‌خيزند و هر يك اصرار دارد گناه خويش را به گردن ديگرى بيندازد، دنبالهروان، رؤساء و پيشوايان خود را مقصر مى‌شمرند، و پيشوايان، پيروان خود را، چنان كه در آيه بعد مى‌گويد: «آنها رو به سوى يكديگر مى‌كنند، و يكديگر را مورد سؤال قرار مى‌دهند» «وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ».
***
پيروان گمراه به پيشوايان گمراه كننده خود، «مى‌گويند: شما شيطان صفتان به صورت نصيحت و خيرخواهى و دلسوزى و به عنوان هدايت و راهنمائى به