تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٣
در آيه بعد، از روش مقايسه كه روش شناخته شده قرآن، براى تفهيم مسائل مختلف است، استفاده كرده، مىگويد: «آيا چنين كسى، شايسته و با ارزش است يا كسى كه در ساعات شب، به عبادت پروردگار و سجده و قيام مشغول است، با او راز و نياز مىكند، از عذاب آخرت مىترسد، و به رحمت پروردگارش اميد دارد» «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ». «١»
آن انسان مشرك، فراموشكار، متلون، گمراه و گمراه كننده، كجا؟ و اين انسان بيدار دل، نورانى و با صفا كه در دل شب- كه چشم غافلان در خواب است- پيشانى بر درگاه دوست گذارده، و با خوف و رجاء او را مىخواند، كجا؟!
آنها، نه به هنگام نعمت، از مجازات و كيفر او خود را در امان مىدانند، و نه به هنگام بلا از رحمتش قطع اميد مىكنند، و اين دو عامل، همواره وجود آنان را در حركتى مداوم، توأم با هوشيارى و احتياط، به سوى دوست مىبرد.
«قانِت» از ماده «قنوت» به معنى «ملازمت اطاعت توأم با خضوع» است.
«آناء» جمع «انا» (بر وزن صدا و فنا) به معنى ساعت و مقدارى از وقت است.
تكيه روى ساعات شب، به خاطر آن است كه در آن ساعات، حضور قلب، بيشتر، و آلودگى به ريا از هر زمان، كمتر است.
مقدم داشتن «ساجِداً» بر «قائِماً» به خاطر آن است كه: سجده مرحله بالاتر از عبادت است، و مطلق بودن رحمت و مقيد نشدن آن، به آخرت، دليل بر وسعت رحمت الهى و شمول آن نسبت به دنيا و آخرت است.
در حديثى كه در «علل الشرايع» از امام باقر عليه السلام و همچنين در كتاب «كافى» از آن حضرت نقل شده مىخوانيم: كه آيه فوق (أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ) به نماز