معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٥ - نمونههايى از تفسير به رأى از ديدگاه استاد معرفت

كمال، جمال و جلال مى‌دانند؛ زيرا هرچه وصف كمال در عالم هستى هست از ذات او منشأ گرفته و نشايد كه ذات او فاقد كمالات باشد، از اين‌رو ذات حق خود مجمع تمامى صفات كمال مى‌باشد و هرچه هست از عين ذات او نشأت گرفته است؛ نه چيزى بر او عارض گشته و نه قرين او گرديده است، معناى عينيت صفات با ذات حق تعالى همين است و تمامى صفات از عين ذات برخاسته است.[١]

«نفى تحيز»، «عرش»، «كرسى»، «استواء»، «رؤيت حضرت حق»، «اعضاء و جوارح» براى ذات بارى و غيره از مواردى است كه استاد معرفت تأويل نادرست و تفسير به رأى برخى از افراد را درباره اين مفاهيم ردّ كرده و نظر صحيح را ابراز داشته‌اند.[٢]

از جمله تفسير به رأى كه به گفته استاد معرفت، ظاهر عبارت، آن را بر نمى‌تابد و تنها ذوق صوفيانه برخى را با تأويلاتى خلاف ظاهر وادار كرده است. مثلًا گفته‌اند آيه‌ وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ[٣] در حقيقت معناى خوردن نيست، بلكه مقصود همت گماشتن است: همت خود را صرف چيزى جز من مكن.[٤]

چنانكه‌ تسترى‌ مى‌گويد: إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ‌[٥] در ظاهر مكه مكرمه است، اما در باطن آن رسول خدا (ص) است كه هر كس خداوند بذر توحيد را در دلش كاشته است، به او مى‌گرود.[٦]

همچنين‌ سلمى‌ در تفسير خود، از انواع تأويلات و تفسيرهاى به رأى دارد

[١] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٩٧.

[٢] . همان، صص ٣٠٧- ٢٩٨؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٧، ص ٥٢ به بعد. لازم به ذكر است كه استاد در جلد سوم التمهيد محبث محكم و متشابه را مطرح نموده و به تفصيل پيرامون شبهات توضيح داده‌اند و ضمن ردّ نظرات ناصواب تفسيركنندگان به رأى، نظر صحيح را مطابق نظر اماميه بيان كرده‌اند.

[٣] . بقره، آيه ٣٥.

[٤] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٩٦٢، از تفسير تسترى، صص ١٧- ١٦.

[٥] . آل عمران، آيه ٩٦.

[٦] . تفسير تسترى، ص ٤١؛ تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٣٨٦.