معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٢ - دسته اول دلايل قرآنى

در تفسير اين آيه مى‌گويد:

معناى صرف آيات، اين است كه توان فهم قرآن را از آنان (متكبران) مى‌گيريم.[١]

مناسب است در اينجا به كل آيه اشاره شود و پس از آن نحوه استدلال روشن شود. خداوند پس از آن‌كه در اين آيه مى‌فرمايد: متكبران را از آياتم منحرف مى‌سازم، اضافه مى‌كند كه بعد از اين انحراف، آنان اگر هر نشانه‌اى را بنگرند و هر آيه‌اى را تماشا كنند، ديگر به آن ايمان نمى‌آورند و اگر راه صواب را ببينند، آن را بر نمى‌گزينند و اگر راه گمراهى را بنگرند، آن را راه خود قرار مى‌دهند. اين بدان علت است كه آنان آيات ما را دروغ انگاشتند و غفلت ورزيدند.[٢]

آنچه كه از اين آيه استفاده مى‌شود، آن است كه شرط فهم آيات و نشانه‌ها و قدرت خداوندى، دور شدن از كبرورزى و اجتناب از تكبر است. زيرا تكبر چون پرده‌اى بر روى ذهن و قلب آدمى است كه سبب مى‌شود انسان متكبر به حفظ موقعيت خود گرايش داشته و از ديدن حق و آزادانديشى در فهم معارف محروم گردد.

اما آيا دور شدن از تكبر مساوى رسيدن به علم الموهبه است؟ حق آن است اين آيه نمى‌تواند وصول مفسر به علم الموهبه را شرط قرار دهد، زيرا از رهاسازى تكبر تا رسيدن به علم الموهبه، راه زيادى مانده است؛ پس تنها مى‌توان گفت اجتناب از تكبر شرط لازم براى رسيدن به علم الموهبه است. و به تعبير ديگر، وصول به علم الموهبه هم تخليه از رذايل را لازم دارد و هم تحليه به فضايل را نياز دارد. لذا در آيات و روايات بى‌نشانه هنگام ذكر صفات انسان‌هاى شايسته، دائماً به دو نوع صفات برخورد مى‌كنيم؛ صفات سلبى براى تخليه و صفات ايجابى براى تحليه. آرى! تحليه لازمه ايمان است.

البته استاد معرفت آيه فوق را به نقل از سيوطى‌ ذكر كرده‌اند، اما چون بر آن‌

[١] . محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ١، ص ٥٨.

[٢] . اعراف، آيه ١٤٦.