معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨١ - قراين پيوسته غير لفظى

في موضعها الخاص ذات ابهام لاتنطق، و انما يرفع ابهامها و ينطقها آية اخري نظيرتها في المؤدّي و المفاد.[١]

وى پس از اين، به بيان مثال‌هايى در اين زمينه مى‌پردازد.[٢]

ب. سياق سوره؛ وى مى‌گويد:

هر سوره به لحاظ وحدت موضوعى خود سياق خاصى دارد.[٣] و با دانستن جايگاه نزول آن، كه در اوايل بعثت و قبل از هجرت و يا بعد از آن دو، زمان ضعف مسلمين يا هنگام قدرت و شوكت آنان و زمان تهديد يا تشريع بوده- در سايه سياق- روشن مى‌شود كه وجه دلالت آيه تكليف است يا ارشاد، تبشير است يا انذار.[٤]

ج. سياق آيه؛ آيه يا آياتى كه با هم نازل مى‌شوند نيز داراى سياق هستند و به وسيله آن معنايى براى لفظ به جهت سياق آن تعيين مى‌شود. مفسر به‌عنوان نمونه لفظ «الدين» را در آيات مختلف بيان كرده و معانى آن را با توجه به سياق آن آورده است.[٥]

وى شروط تتابع نزول جملات در يك آيه يا آياتى كه با هم نازل مى‌شوند و وحدت و ارتباط موضوعى حاكم بر جملات يا آياتى كه پياپى نازل مى‌شود را در سياق آيه لازم مى‌داند.[٦]

قراين پيوسته غير لفظى‌

فضاى نزول، امورى مانند سبب نزول، شأن نزول، فرهنگ زمان نزول، زمان ومكان نزول را شامل مى‌شود كه به دليل آنكه آيات در آن اوضاع و احوال در فضاى آن‌ها نازل شده و از اين رو در دلالت آيات مؤثرند، از قراين پيوسته آيات شريفه به شمار مى‌آيند و توجه به آن‌ها در هنگام تفسير ضرورت دارد.[٧]

[١] . همان، ص ٧٥.

[٢] . ر. ك: همان، صص ٧٨- ٧٥

[٣] . همان، ص ٧٥.

[٤] . همان، ص ٧٨.

[٥] . همان، ص ٧٩.

[٦] . همان، ص ٨٠.

[٧] . روش‌شناسى تفسير قرآن، ص ١٤٢، با تلخيص.