برخى به تأثيرپذيرى تفسير صحابه از آراى علماى اهل كتاب اشاره كرده، درباره ميزان اين تأثير به بحث پرداخته‌اند.[١] در عين حال همگان متفقند كه تفسير در دوره صحابه از هيئتى ساده و بسيط برخوردار بوده است.[٢] آيت‌الله معرفت موارد زير را به‌عنوان ويژگى‌هاى تفسير در عهد صحابه ياد كرده است:

١. ٢. ١. سادگى تفسير در حد توضيحات لغوى محدود.

٢. ٢. ١. سلامت تفسير از جدل و اختلاف.

٣. ٢. ١. صيانت تفسير از دخالت رأى (به معناى استبداد به رأى غير مستند).

٤. ٢. ١. پاك بودن تفسير از اساطير و افسانه‌ها به‌خصوص از اسرائيليات.

٥. ٢. ١. قاطعيت و خالى بودن از شك و ترديد و تحمل احتمالات.[٣]

حال، با توجه به ويژگى‌هاى ياد شده، تفسير صحابه در چه پايه‌اى از اصالت و اعتبار است؟ اين پرسشى است كه از دير باز درباره آن بين انديشمندان اختلاف نظر وجود دارد. اهل سنت نوعاً تفسير صحابه را در طول تفسير پيامبر (ص) دانسته و آن را از مصاديق مأثورات تفسيرى دانسته‌اند كه در مقابل تفسير به رأى قرار مى‌گيرد، لذا با آن معامله حديث مرفوع و مسند كرده‌اند تا موقوفه صحابى.[٤] برخى اين موضوع را به اسباب‌النزول تخصيص داده‌اند كه در آن مجال رأى وجود ندارد.[٥] اين در حالى است كه از نظر بزرگان و محققان شيعه، اثر تفسيرى جز روايات نبوى و ائمه اطهار (ع) مصداقى‌

[١] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٣٧؛ مباحث فى علوم القرآن، ص ٣٣٦؛ علوم التفسير، ص ١٥؛ الاسرائيليات و اثرها فى التفسير، ص ١٨؛ مبانى و روش‌هاى تفسيرى، ص ٢٦٠.

[٢] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٩٧؛ علوم التفسير، ص ١٧؛ تعريف الدارسين بمناهج المفسرين، ص ٢٢٥؛ سه مقاله در تاريخ تفسير و نحو، صص ٤٢- ٣٧؛ المنهج الاثرى فى تفسير القرآن الكريم، ص ٤٤؛ پژوهشى پيرامون تاريخ تفسير قرآن كريم، صص ٩٢- ٩٠.

[٣] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٢٦٦- ٢٦٤.

[٤] . الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١١٥؛ البرهان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٥٧؛ تفسير قرآن العظيم، ج ١، ص ٤؛ مناهل العرفان، ج ١، ص ٤٨٠؛ اصول التفسير و قواعده، ص ١١٢؛ تعريف الدارسين بمناهج المفسرين، ص ٢٠١.

[٥] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٩٤. از قول ابن صلاح.