معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٨٣ - ١٠ تفسير حكيم صدر المتألهين شيرازى

اين‌رو فيض كاشانى‌ آن را تهذيب و به نام‌ تنوير المواهب‌ معرفى و منتشر كرده است. زواره‌اى‌ و ملا فتح الله كاشانى‌ نيز آن را تغيير داده، به مذاق مذهب شيعه در آورده‌اند.

١٠. تفسير حكيم صدر المتألهين شيرازى‌

صدرالدين محمد بن ابراهيم شيرازى‌، معروف به‌ صدرالمتألهين‌ (٩٧٩- ١٠٥٠)، صاحب مكتب فلسفى «حكمت متعاليه»، از بزرگ‌ترين متفكران و فيلسوفان جهان اسلام است. استاد سيد جلال‌الدين آشتيانى‌- قدس سرّه- درباره او مى‌گويد:

او (ملّا صدرا) در فلسفه نظرى و فلسفه اشراق و تصوّف تبحّر داشته، بلكه در جميع اين فنون استاد بى‌نظير بوده است و امام او را يكى از اكابر اهل مكاشفه مى‌داند و مرحوم‌ آقا محمّد رضا از وى به قائدنا و مرشدنا، تعبير كرده است. مخفى نماند كه‌ صدرا جزء عرفا، و صوفيه محسوب نمى‌شود، بلكه يكى از حكماى بزرگ اسلامى است كه كثيرى از مبانى عرفا را پسنديده و داخل فلسفه نموده است، سبك بحث و طريقه مشى او، همان طريقه اهل حكمت است. مردى است كه در فلسفه نظرى، حكيمى مشّايى و در حكمت ذوقى. فيلسوفى اشراقى و در مبانى عرفا راسخ و وارد، و در رياضيّات شرعى، صاحب قدمى راسخ بوده است.[١]

وى علاوه بر اهتمام به مباحث حكمت و فلسفه، به تفسير قرآن و شرح الحديث نيز اهتمام فراوان داشت و به شرح‌ اصول كافى‌ و به‌طور ناپيوسته به تفسير سوره‌هاى حمد، بقره (تا آيه ٦٥)، نور، سجده، يس، واقعه، حديد، جمعه، طارق، اعلى، زلزال، و آيةالكرسى، در هفت مجلد پرداخته است. وى كوشيده است ميان اشراق و عرفان و عقل و برهان جمع كند. او با نكته‌سنجى‌هاى ژرف، به لطايف قرآن پرداخته و همت گماشته است كه مشتاقان راه حقيقت را با اشارات عرشى و فيوضات ربانى و نكته‌هاى ناب عرفانى كه حاصل مجاهدات نفسانى و اشراقات ملكوتى او است، بر مائده‌

[١] . مجموعه آثارحكيم صهبا، مقدمه، ص ٦٨.