معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦١ - ٥ لزوم و شيوه نقد و بررسى احاديث تفسيرى

ارزش خبر واحد در تفسير و تاريخ، تنها با در نظر گرفتن خود متن تعيين مى‌شود، نه سند آن.

آنگاه مى‌افزايد:

محتواى حديثى كه وارد شده تا ابهام موجود در يك موضوع را برطرف كند در نظر گرفته مى‌شود و خود متنِ خبر، شاهد صدق آن خواهد بود، و اگر ابهام را برطرف نكند- هرچند از نظر سند صحيح باشد- دليلى بر پذيرش تعبدى آن نداريم. بنابراين، حديث مأثور از پيامبر (ص) يا يكى از امامان معصوم (ع) يا فردى از دانشمندان صحابه يا بزرگان تابعان، اگر شناخت ما را نسبت به موضوع افزايش دهد يا ابهام موجود در لفظ قرآن يا معناى آيه را برطرف كند، همين ويژگى، گواه صدق و درستى آن است، زيرا آنان شأن نزول آيات را بهتر مى‌دانند يا حداقل آسان‌تر بدان دسترسى داشته‌اند چون يا خود شاهد نزول آيه در موارد خاص بوده‌اند و براى ما نقل كرده‌اند، و يا به زمان نزول نزديك بوده‌اند و شيوه عقلا بر اين است كه خبر شخص ثقه و حتى كسى را كه فسق آشكار ندارد مى‌پذيرند.[١]

به هرحال نظر استاد آن است كه در روايات تفسيرى، عمده توجه و تكيه بر متن روايات است و سند در مرتبه دوم قرار دارد. اهميت نظر استاد معرفت در چگونگى نقد روايات تفسيرى از اين جهت بايد مورد توجه قرار گيرد كه اينك بيشتر روايات تفسيرى كه در اختيار ما قرار دارد از نظر سند مورد ايراد و اشكال‌هاى متعدد است. به‌عنوان نمونه تفسير محمد بن مسعود عياشى‌ (٣٢٠ ق) اكنون فاقد سند شده است و برخى از ناسخان با دليلى غير موجه سندهاى آن را حذف كرده‌اند. نيز تفسير فرات بن ابراهيم كوفى‌ (حدود ٣٠٠ ق)، و تفسير محمد بن عباس ماهيار معروف به‌ ابن حجام‌ (حدود ٣٣٠ ق) چنين است. تفسير ابوالجارود زياد بن منذر همدانى‌ (١٥٠ ق) كه آن را از امام‌ باقر (ع) روايت كرده است، ضعيف است و اعتبار ندارد، زيرا ابوالجارود يكى از رهبران زيديه و منحرفان از خط راستين تشيع و مورد لعن و نفرين امام‌ صادق‌ (ع) است. تفسير منسوب به امام‌ حسن عسگرى‌ (ع) هم از سوى سه نفر مجهول‌الحال نقل و

[١] . همان، ص ٢٢٢.