معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٠ - ٥ لزوم و شيوه نقد و بررسى احاديث تفسيرى

از بهره‌مندى از آن در تفسير قرآن مجيد مورد توجه جدى قرار گيرد؛ امرى كه علاوه بر دليل‌هاى عقلى، دليل‌هاى نقلى متعددى نيز بر ضرورت و لزوم آن دلالت مى‌كند.

محققان دانش حديث، نقد حديث را به دو قسم نقد سندى و نقد متنى تقسيم كرده‌اند. مرورى بر تاريخ حديث نشان مى‌دهد كه همواره نقد سندى احاديث به‌ويژه و بيشتر در ميان اهل سنت نسبت به نقد متنى آن‌ها از اهميت بيشترى برخوردار بوده است؛ كارى كه موجب عقيم ماندن و به نتيجه مطلوب نرسيدن بيشتر تلاش‌هايى گرديده كه در راستاى جداسازى سره از ناسره احاديث انجام شده است.

آيت‌الله معرفت با بحث دراز دامن در مورد آفت‌هاى سه‌گانه ياد شده بر اين باور است كه نقد سند در مورد روايت‌هايى كه به اين آفت‌ها گرفتار شده‌اند، چندان كارساز و نتيجه‌بخش نيست و آنچه در مورد اين روايت‌ها از اهميت بيشترى برخوردار است، نقد متنى آن‌ها است.

استاد با اشاره به رواياتى كه از پيامبر اسلام (ص) و اهل بيت معصوم آن حضرت (ع) در مورد چگونگى نقد و بررسى روايات منقول از آن بزرگواران، صادر شده است،[١] مى‌نويسد:

بنابراين اولين معيار براى جداسازى روايت‌هاى قوى از روايت‌هاى ضعيف، عرضه آن‌ها بر محكمات دين است، همچون عرضه آيه‌هاى متشابه قرآن بر آيه‌هاى محكم؛ كارى كه پس از يارى جستن از خداى بلند مرتبه توانا، تجربه و احاطه همه‌جانبه را مى‌طلبد. اما بحث از سندها با توجه به كثرت روايات مرسل و ذكر نشدن فراوان شرح حال راويان [در كتاب‌هاى رجالى‌] بحثى جانبى و نتيجه‌نابخش در بيشتر اوقات است. حال آن‌كه امكان دست بردن در سندها مانند ساختن متون نيز وجود دارد. در نتيجه عرضه احاديث بر محكمات در هر حالى مناسب‌تر و نتيجه بخش‌تر است.[٢]

استاد در جايى ديگر با صراحت بيشتر اعلام مى‌كند:

[١] . محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٢٥.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢١٩ به بعد.