معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٧ - ٣ پاسخگويى قرآن به نيازهاى مخاطبان در يك گفتوگوى فعال

٢. دستيابى به مقاصد و معانى قرآن كريم‌

گرچه نزول ترتيبى قرآن كريم در طول ٢٣ سال حكمت ويژه‌اى داشته و تدوين ترتيبى آن در مصحف به‌خوبى مبين اعجاز بيانى و مصالح ديگر آن مى‌باشد، اما برررسى موضوعى آن به‌خوبى مى‌تواند راهگشاى معرفتى براى مخاطبان وحى قرآنى باشد. ژرف‌نگرى و عمق انديشه و پاسخ‌گويى به نيازهاى روز مخاطبان قرآن، در تفسير موضوعى محقق مى‌شود.[١]

امروزه دنياى كنونى با به بن‌بست رسيدن مكاتب و نظريه‌هاى گوناگون بشرى مشتاق آن است كه بداند اسلام چه راه‌حل‌هايى براى حلّ مسائل انسان ارائه كرده است و تنها راهى كه مى‌تواند به‌خوبى بيانگر رأى اسلام باشد، شيوه تفسير موضوعى است. در اين شيوه، واژه‌ها و ساختارهاى قرآنى معناى خويش را از درون خود قرآن مى‌يابند و با كمترين وابستگى و رنگ‌پذيرى قرآن از لغت و تاريخ و فرهنگِ ادب عربى، مبنا و نظريه قرآنى است كه تجلّى مى‌يابد.[٢]

٣. پاسخ‌گويى قرآن به نيازهاى مخاطبان در يك گفت‌وگوى فعّال‌

استاد معرفت شيوه تفسير موضوعى را پاسخ‌گويى به مسأله‌هاى مطرح شده مى‌داند؛ البته گاه مسأله از درون قرآن و پاسخ هم از درون قرآن مى‌باشد و گاه مسأله از متن واقعيت‌هاى زندگى و نيازهاى اجتماعى گرفته مى‌شود و پاسخ آن از قرآن. در اين شيوه قرآن به‌سان درمان‌گرى عميق و توانمند به حلّ دردهاى فردى و اجتماعى زمانه اقدام مى‌كند.

استاد اين شيوه دوم را استنطاق ناميده‌اند:

اين شيوه درست همان است كه مولا اميرمؤمنان‌ على‌ (ع) دستور فرموده‌اند:

«ذلك القرآن فاستنطقوه و لن ينطق و لكن أخبركم عنه ألا إن فيه علم ما يأتي و الحديث عن الماضي ودواء دائكم و نظم ما بينكم:[٣]

اين قرآن است كه در اختيار شما است، او را به سخن آوريد. او خود سخن‌

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ٢، صص ٥٢٩- ٥٢٨.

[٢] . ر. ك: عايشه عبدالرحمن بنت الشاطى، اعجاز البيانى للقرآن الكريم.

[٣] . نهج البلاغه، خطبه ١٥٨.