معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٨ - تفسير به رأى از ديدگاه آيتالله معرفت(ره)

تفسير به رأى از ديدگاه آيت‌الله معرفت (ره)

عنوان فوق مشتمل بر دو واژه كليدى است كه بايد مراد از آن تبيين شود:

الف. تفسير: واژه «تفسير» مصدر باب تفعيل از ماده «فَسر»، در لغت به معناى «روشن كردن و آشكار ساختن، بيان و توضيح دادن شي‌ء، كشف معناى معقول و بيان كردن معناى سخن»[١] است و در اصطلاح مفسّران و قرآن‌پژوهان، زدودن ابهام (كشف‌القناع) از لفظ مشكل،[٢] كشف مراد از لفظ مشكل،[٣] بيان معانى آيات قرآنى و كشف مقاصد و مداليل آن‌ها[٤] تعبير شده است. با توجه به اينكه تفسير از باب تفعيل است و بر اساس اين قاعده كه هر چه حروف كلمه بيشتر باشد، معناى افزون‌ترى را مى‌رساند، كاربرد واژه «تفسير» به جاى «فسر»، نشان دهنده تلاش بيشترى است كه مفسر در كشف معنا بايد از خود نشان دهد. استاد معرفت مى‌نويسد: تفسير آنگاه است كه هاله‌اى از ابهام لفظ را فراگرفته، پوششى بر معنا افكنده باشد تا اينكه مفسر با ابزار و رسائلى كه در اختيار دارد در زدودن آن ابهام بكوشد. تفسير از ريشه فَسَر الامر به معناى اوضحه و كشف عنه (آشكار نمودن) گرفته شده است. فَسَرَ و فسّر مانند كشف و اكتشف، مجرد و مزيد فيه، از باب زيادة المبانى تدل على زيادة المعانى مبالغه در امر را مى‌رساند. لذا كشف از اكتشف اعم است، زيرا كشف، مطلق ظاهر نمودن را مى‌رساند، ولى اكتشف، دلالت دارد كه اعمال نيروى بيشترى در استخراج و اكتشاف «ظاهر نمودن» به كار رفته است. همچنين فسر، مطلق بيان و توضيح است. ولى فَسَّرَ دلالت دارد كه در تبيين و تفسير، نيروى بيشترى به‌

[١] . محمد بن مكرم ابن‌منظور، لسان العرب، ذيل ماده فسر؛ احمد بن فارس، معجم مقاييس اللغة؛ زبيدى، تاج العروس، ذيل ماده فسر؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ١٣، به نقل از مفردات راغب، ماده فسر؛ منتهى الارب، ذيل ماده فسر.

[٢] . بدرالدين الزركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٢٨٥؛ جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٩، ص ١٩٢.

[٣] . فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان، ج ١، ص ٣٩.

[٤] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٤.