معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٩٦ - ١٤ اعبتار مراسيل برخى تابعين و بيان عذر آنها در ارسال

١٣. استفاده از قرينه راوى و مروى‌عنه در تمييز مشتركات و يا مجاهيل‌

برخى اسامى مشترك هستند و يا مجهول و راه‌هايى براى تمييز مشترك و يا به‌دست آوردن هويت راوى مجهول وجود دارد، از جمله استفاده از راوى و مروى‌عنه و اين نيز از جمله قرائنى است كه استاد (ره) از آن استفاده كرده‌اند.

سيد محمد عاملى‌ صاحب‌ مدارك‌ روايت‌ صحيح حماد از حلبى‌ از امام‌ صادق‌ (ع) در باب عيوب موجب فسخ نكاح با اين مضمون: انّما يرد النكاح من البرص والجذام و الجنون و العفل‌[١] را ضعيف مى‌شمارد و صحيحه نمى‌داند و ظاهراً على بن اسماعيل‌ واقع در سند را مجهول دانسته است. ولى اين‌ على بن اسماعيل‌ به قرينه راوى و مروى‌عنه همان‌ على ابن اسماعيل بن شعيب ميثمى‌ است كه از شاخصه‌هاى اهل كلام اماميه شمرده مى‌شود، نجاشى‌ مى‌گويد:

وكان من وجوه المتكلمين من اصحابنا

و كتاب‌هاى بسيارى در تثبيت پايه‌هاى مكتب تشيع نوشته و از جمله مدافعان سر سخت و پر شور مذهب اماميه محسوب مى‌شود و از افراد شناخته شده و از بزرگان طائفه به حساب مى‌آيد.[٢]

١٤. اعبتار مراسيل برخى تابعين و بيان عذر آن‌ها در ارسال‌

برخى از بزرگان تابعيين چون‌ حسن بصرى‌، سعيد بن مسيب‌ و زيد بن اسلم‌ و ... فراوان به‌صورت مرسل حديث روايت كرده‌اند.

درباره‌ حسن بصرى‌، از امالى سيد مرتضى‌ نقل شده است كه بيشتر گفته‌هاى او از على‌ (ع) بود بدون اينكه به خاطرتقيه اسم آن حضرت را به صراحت بياورد، يا با كنايه‌ ابو زينب‌ از آن حضرت روايت مى‌كرد.[٣]

در پى اين گفته، استاد (ره) اظهار نظر مى‌كند كه امامان (حديث) به مراسيل او اعتماد كرده‌اند، زيرا به جز از ثقه حديث را مرسل نمى‌آورد. على بن مدينى‌ درباره او گفته مرسلات‌ حسن‌ در صورتى كه ثقات از او روايت كرده باشند

[١] . تهذيب، ج ٧، ص ٤٢٤.

[٢] . مقاله دست‌نوشت استاد ره، عيوب موجبه فسخ نكاح، ص ١٦.

[٣] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٣١٧.