معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٥٦ - ضرورتها و بايستههاى نقد احاديث

احاديث ساختگى عرضه مى‌ساختند[١] تا بيشتر مورد پذيرش توده‌ها قرار گيرد؛

٤. دشمنان قسم خورده اسلام- به‌خصوص- يهود كه از رويارويى مستقيم با نهضت اسلامى عاجز شده بودند، اين بار با پنهان كردن چهره واقعى خود در پشت پرده نفاق، به نقل خرافات و اسرائيليات در قالب قصص انبيا و روايات، روى آوردند تا از اين طريق به اسلام آسيب برسانند؛

٥. مقدس‌مآبان جاهل، و زاهدان فاقد بصيرت نيز قربة الى الله! در باب فضائل سوره‌هاى قرآنى و ترغيب بر انجام سنن، به جعل صدها حديث ساختگى پرداختند؛[٢]

٦. جاهلان غالى يا مغرض نيز در باب ائمه اطهار (ع) به جعل صدها روايت ساختگى كه متضمن غلو و معجزات عجيب و قريب بود پرداختند و چهره احاديث شيعه را نزد مخالفان و بيگانگان مشوّه جلوه دادند.[٣]

اين عوامل و عامل‌هاى ديگرى چون تعارض اخبار، احتمال تقيه يا نسخ موجب شد تا نقد فنّى روايات بر اساس ضوابط و ملاك‌هاى دقيق و علمى، ضرورت بيشترى پيدا كند. البته مى‌دانيم مسلمانان به‌ويژه دانشوران شيعه از همان قرون اوليه به جمع و تدوين حديث مبادرت ورزيدند و با موشكافى خاصى راويان حديث را از دريچه‌هاى جرح، تعديل، توثيق و تضعيف به نظاره نشستند. موضوع اتصال و عدم اتصال حديث را نيز به دقت مورد بررسى قرار دادند و در كنار نقد سندى، به نقد دلالت مفهومى حديث و صحّت و عدم صحّت محتوايى آن نيز همت گماردند.[٤] و آثار ارزشمندى از خود به يادگار گذاشتند.

ولى بايد دردمندانه گفت كه با آن همه دقت و درايتِ بزرگانِ حديث، بسيارى از محدّثان، به‌خصوص محدّثان اهل سنت، گرفتار زياده‌روى در

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ١٤١.

[٢] . علم الحديث، ص ١٠١؛ ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ١٣٧- ١٣٤.

[٣] . ر. ك: پژوهشى در تاريخ شيعه، صص ٣١٣- ٢٩٤؛ محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ١٣٧- ١٣٤.

[٤] . ر. ك: منهج نقد المتن عند علماء الحديث النبوى، ص ١٠.