معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤١ - دسته اول دلايل قرآنى

الف. دسته‌اى كه علم الموهبه را به‌عنوان شرط تفسير قرآن قرار داده‌اند، مانند راغب اصفهانى، ابن جزى‌ و عبدالقادر.

ب. دسته‌اى كه آن را در شروط مفسران ذكر كرده‌اند مانند: هود بن الحكم‌، قاسمى‌، رشيد رضا.

ج. افرادى كه آن را به‌عنوان شرط تفسير بطن و بيان اسرار شمرده‌اند مانند: آلوسى‌.

البته گروه ديگرى هستند كه نامى از علم الموهبه نياورده‌اند، اما سبب حصول علم الموهبه را كه عبارت از كردارهاى نيك و صفات اخلاقى شايسته و اعتقاد سالم است، بيان داشته‌اند. مثل‌ مغنبه‌ در تفسير الكاشف‌.[١]

دلايل نياز به علم الموهبه در تفسير قرآن كريم‌

دلايل نيازمندى به علم الموهبه در تفسير قرآن را مى‌توان به چند دسته تقسيم كرد:

دسته اول: دلايل قرآنى؛

دسته دوم: دلايل روايى؛

دسته سوم: دلايل فلسفى و اجتماعى؛

اينك به شكل مختصر به اين دلايل اشاره مى‌شود:

دسته اول: دلايل قرآنى‌

آيت‌الله معرفت در كتاب‌ تفسير و مفسران‌ با اشاره، و بدون توضيح در نحوه استدلال، چهار آيه را ذكر مى‌كنند كه عبارتند از:

١. سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ؛[٢]

به زودى كسانى را كه در زمين به ناحق تكبر مى‌ورزند، از آياتم رويگردان سازم.

در ذيل اين آيه، تتمه كلام‌ سيوطى‌ را از اتقان‌ نقل مى‌كند كه‌ سفيان بن عيينه‌

[١] . ر. ك: علوم القرآن عند المفسرين، ج ٣، صص ٣٥٣- ٣١٩.

[٢] . اعراف، آيه ١٤٦.