منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٣٧٣ - بيان امام على عليه السلام

در مرحله نخست امام عليه السلام مى‌فرمايد:

«فَمُني الناس لَعَمْرُ الله بخَبْط»

(به خدا سوگند، مردم هدايت نايافته، به بى‌راهه گرفتار آمدند) زيرا بعد از وفات پيامبر صلى الله عليه و آله ناتوانى كسى كه بر جايش نشست در همه قلمروها (دينى، فرهنگى و ارشادى و حتّى سياسى) روشن شد چراكه براى رهايى از دشمنان سياسى خليفه اول، سياست آن روزگار، مرتدان و مخالفان سياسى حكومت را يك جبهه حساب نمود. لذا مى بينى مالك بن نُوَيْرَه به ستم كشته شد بى‌آنكه اقدامِ بازدارنده‌اى از سوى خليفه به عمل آيد.

ليكن كوتاهى زمان خلافت ابوبكر بسيارى از شكاف‌ها را پوشاند و كژروى‌ها نمايان نشد، به عكس خلافتِ طولانى عُمَر كه در آن امور و پديده‌هايى رخ نمود كه پيش از آن هويدا نبود.

و اين است كه امام على عليه السلام بر دوران خلافت عُمَر تأكيد مى ورزد، چراكه بخش بزرگى از تغيُّر و تبدُّل در آن، روى داد.

از آنجا كه عُمَر بسيارى از چيزها را نمى‌دانست، مردم را در جهل و ناآگاهى افكند؛ زيرا قوام رعيّت به حاكم است، زمانى كه حاكم نيازمند كسى باشد كه او را استوار سازد و به عجز خويش اعتراف كند، جامعه در بيراهه مى‌افتد و شيوه‌هاى زندگى در غير مسيرى مى‌شود كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى مسلمانان ترسيم كرد.

در اين فضا، آرا و اجتهادات، چند گونه شد و هركس ادعا مى‌كرد كه بر صواب است و ديگران به خطا مى‌روند، بلكه شخص خليفه به چيزى فتوا مى‌داد سپس به ضد يا مخالفِ آن فتواى ديگر صار مى‌كرد و آن گاه ادعا داشت كه همه آنها صحيح است و همه نظراتش حجّت و الزام آور مى‌باشد.

به اين ترتيب، راه گم شد و جاده وسيع و آماده و باز، باقى نماند. مردم- پس از آنكه جاده اصلى حركتشان را گم كردند- حركت در درّه‌هاى پر پيچ و خم را در پيش گرفتند.

واين همان چيزى است كه امام على عليه السلام در سخن ديگر اشاره مى‌كند و مى‌فرمايد: