منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٧٤١ - نتيجه

رجال شناسان مدرسه رأى و اجتهاد (به جهت گوناگونى خط مشى‌هايشان) در توثيق يا خدشه در يك راوى، اختلاف دارند، حتّى در وثاقت شخص عالمِ رجالى و عدالت وى و ميزان حجيّت آراى او، نظراتِ مختلفى را ابراز مى‌كنند.

به عنوان نمونه، در وثاقت و حجيّت توثيقاتِ ابن مَعين (امام جرح و تعديل) اختلاف شده است؛ چراكه وى- مانند ديگران- در بيشتر موارد، بدان جهت در شخصى خدشه كرده است كه با او هم مذهب نبوده يا در رأى و نظرى با وى اختلاف داشته است؛ و در موارد بسيارى شخصى را توثيق كرده چون با او در مذهب و مسلك همسو بوده است، حتّى وى در امام شافعى خدشه مى‌كند و او را غير ثقه مى‌شمارد.

بسيارى ابن مَعين را جَرح كرده‌اند و او را ثقه نمى‌شمارند؛ ديگرانى نيز بر او اعتماد مطلق دارند به گونه‌اى كه هيچ جَرح و تعديلى را همتاى جَرح و تعديل او نمى‌دانند، و همه اينها به مدرسه رأى و اجتهاد منسوب‌اند.

حال ديگران نيز چنين است؛ عبدالعزيز ماجشون، ابن ابى حازم، محمّد بن اسحاق و ... در امام مالك خدشه كرده‌اند[١].

دارقُطنى بخشى از احاديثى را كه در آن با مالك در المُوَطَّأ مخالفت شده گرد آورده است كه فراتر از ٢٠ حديث است و از نسخه‌هاى خطى ظاهريه در كتابخانه دمشق مى‌باشد[٢].

خطيب بغدادى، نام بيش از ٣٥ نفر را در تاريخ بغداد مى‌آورد كه در ابو حنيفه خدشه كرده‌اند[٣].

مانند اين سخن درباره احمد بن حنبل نيز گفته شده است.

[١] . نگاه كنيد به: تهذيب الكمال ٢٤: ٤١٥، ترجمه محمّد بن اسحاق.

[٢] . أضواء على السنّة المحمديّة: ٢٩٩.

[٣] . تاريخ بغداد ١٣: ٣٢٣، ترجمه ٧٢٩٦، ابو حنيفه.