منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٣١٦ - تأثير آرا بر فقه

از قاسم بن محمّد رسيده است كه درباره قرائت «بسمله» گفت:

اگر آن را ترك كنم، مردمانى آن را واگذاشته‌اند كه مقتدايند؛ و اگر بخوانم، كسانى آن را قرائت كرده‌اند كه به ايشان اقتدا مى‌شود[١].

اين سخن، گستره هر دو روش و وجود هر دو خطّ مشى را ميان صحابه و تابعان، مى‌نماياند؛ همه‌شان از مُقتدايان بودند!

بنابراين، روشن شد كه اختلاف نقل‌هاى صحابه، با اين وسعت (به ويژه در مسائلى كه با اهل بيت مخالفت شده است) الهام بخش وجود دو گرايش در شريعت است:

١. اهل بيت و دسته‌اى از صحابه كه بر جزوِ سوره بودن «بسمله» تأكيد دارند و به لزوم جهر آن قائل‌اند.

٢. ديگران كه چنين عقيده‌اى ندارند؛ چونان معاويه كه به كلّى آن را از قرائت انداخت.

و چنين است نسبت به «دست بسته» و «دست باز» نماز خواندن، كه نصوصى در هر كدام از آنها هست‌[٢].

سائر احكام شرعى نيز همين گونه است.

پس اختلاف نظر ميان صحابه به ريشه‌هاى عميق و اصول پذيرفته شده نزد بعضى از آنها برمى‌گردد؛ يكى استناد به حديث پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌كند كه به نظرش صحيح است، و ديگرى به فتواى بزرگان قوم و اجتهادش در قول و فعل رسول خدا صلى الله عليه و آله و شناختى كه وى از ملاكات احكام دارد، استناد مى‌كند.

اين سخن، درباره «آمين» گفتن- بعد از حمد- و اينكه آيا اين كار سنّت است يا بدعت، نيز جارى است. هركه آن را جايز نمى‌داند، از روى اجتهاد اين مسئله را نمى‌گويد، بلكه اصل و روايتى دارد و در نفى «آمين» به آن تمسك مى‌كند.

[١] . الحجّه( شيبانى) ١: ١١٩.

[٢] . از نظر مالك( پيشواى مذهب مالكى و يكى از امامان چهارگانه اهل سنّت) قطعى است كه سنّت، رها كردن دست‌هاست؛ نگاه كنيد به: بدائع الصنائع ١: ٢٠١.