منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٧٢٣ - انگيزههاى تحريف و انحراف

از آنچه گذشت، اصول اختلافى ميان دو مكتب- كه در پى منع از نقل و تدوين حديث جوشيد و گسترش يافت- روشن گرديد و به نتايج پربار و درستى درباره بناى دو مدرسه «اجتهاد و رأى» و «تعبّد محض» رسيديم و بر اثر مثبتى كه «تدوين» بر فقه مُدَوِّنان برجاى گذاشت و اثر سلبى كه «منع از تدوين» بر فقه مانعان پديد آورد، آگاه شديم و ارزش ميراث فقهى را در هر دو مدرسه دريافتيم.

اكنون مى‌خواهيم اعتبار دريافت‌هايمان را به ميزان ديگرى عرضه داريم تا مقدار سازگارى هريك از اين دو خطّ مشى را با سير طبيعى سنّت‌هاى تاريخى و قواعد جامعه‌شناسى و اخلاق بشناسيم و اندازه همراهى و سازگارى آنها را با شرايط مختلفى كه هر دو مكتب را در بر گرفته بود، به دست آوريم تا دريابيم كه كدام يك از اين دو مكتب از تحريف و انحراف به دورند و كدام يك به آن نزديك‌ترند.

امام على عليه السلام در خطبه‌اى مى‌فرمايد:

دريافتم كه مى‌گوييد «على دروغ مى‌بافد» خدا شما را بكشد! بر چه كسى دروغ مى‌بندم؟! بر خدا؟ من نخستين كسى هستم كه به او ايمان آوردم. آيا بر پيامبر خدا دروغ بسته‌ام؟! من نخستين كسى هستم كه او را تصديق كردم‌[١].

در اين سخن، دقيق‌ترين و باشكوه‌ترين معانى احتجاج و مناظره نهفته است و اشاره دارد به بحرانِ بيمارى اخلاقى- اجتماعى كه همه يا بخش بزرگى از جامعه به آن گرفتار آمد؛ چراكه جامِ كينه و دروغ پردازى‌اش را بر شخصى فرو مى‌ريخت كه در اوجِ پاكى و صافى قرار داشت.

[١] . نهج البلاغه، خطبه ٧١.