منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٤٠ - پاسخ سؤال دوم

ابن سعد مى‌نويسد:

در زمان جاهليت و آغاز اسلام، شخص كامل نزد اعراب كسى بود كه به زبان عربى مى‌توانست بنويسد[١].

در مكّه‌[٢]، مدينه‌[٣]، طائف‌[٤]، انبار[٥]، حيره‌[٦]، و دُومة الجَنْدَل‌[٧] مكتب خانه‌هايى براى درس آموزى به‌پا بود. از رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيده كه آن حضرت در مسجدش ايوانى ساخت كه عبدالله بن سعيد بن عاص در آن، مشتاقان به كتابت و خط را آموزش مى‌داد[٨].

دكتر احمد امين مى‌گويد:

بى‌سوادى، آن گونه كه بعضى از نويسندگان و مستشرقان پنداشته‌اند ميان عرب فراگير نبود، به ويژه عرب حيره و سرزمين شام؛ زيرا آنان روزگار درازى با همسايگان فارس و روم زيستند و به اقتضاى شرايطى كه آنان را دربر مى‌گرفت و مراحلى كه با اين ملل متمدن سپرى ساختند، برايشان بعيد نبود كه نوشتن را بياموزند و علوم و عاداتى را كه زندگى‌شان نياز داشت و راه‌هاى زندگى و حيات آزادانه و كريمانه را برايشان آسان و هموار مى‌ساخت، از آنان فرا گيرند[٩].

[١] . الطبقات الكبري ٣: ٥٤٢.

[٢] . الطبقات الكبري ٣: ٥٢٢؛ القصد والأمم( ابن عبدالبرّ): ٢٢.

[٣] . فتوح البلدان( بلاذري): ٥٨٣، حديث ١١١٣؛ نگاه كنيد به: الطبقات الكبرى ٣: ٤٥٠ و ٤٦٥.

[٤] . فتوح البلدان: ٥٧٩، حديث ١١٠٣.

[٥] . عيون الأخبار ١: ٤٣؛ القصد والأمم: ٢٢؛ أبجد العلوم ٢: ٢٦٥.

[٦] . فتوح البلدان: ٥٧٩، حديث ١١٠٣؛ القصد والأمم: ٢٢؛ أبجد العلوم ١: ١٥٨.

[٧] . المحبر: ٤٧٥.

[٨] . نگاه كنيد به: الاستيعاب( ابن عبدالبرّ) ٣: ٩٢٠، ترجمه ١٥٥٦؛ التحفة اللطيفة في تاريخ المدينة الشريفة ١: ٤٧.

[٩] . فجر الإسلام: ١٣- ١٤.