منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٦٥٥ - امام هادى عليه السلام

نيز رسالة الذهبيه از امام رضا عليه السلام مى‌باشد كه آن را براى مأمون عبّاسى نوشت و مأمون دستور داد آن را با آب طلا بنويسند و از اين رو ذهبيّه (طلايى) ناميده شد (وجه ديگرى نيز براى نام‌گذارى آن گفته‌اند) و اين رساله بارها چاپ شده است.

همه اينها غير مطالبى است كه امام عليه السلام بر اصحاب خود و بر فقها و فقه‌آموزانِ آن زمان، املا كرد؛ زيرا امام عليه السلام مجالس تدريس و املاى حديث داشت.

على بن على خُزاعى- برادرِ دعبل شاعر- مى‌گويد:

ابوالحسن، على بن موسى الرضا عليه السلام در طوس، در رجب سال ١٩٨ براى ما املاى حديث كرد، گفت: پدرم، موسى بن جعفر مرا حديث كرد[١].

اين سخن، به وجود مجالسى صراحت دارد كه امام رضا عليه السلام در آن علوم اسلامى را بر علما و حافظانِ مسلمان املا مى‌كرد، و اينكه آن حضرت به تدوين و مُدوَّنات اهتمام داشت.

امام جواد عليه السلام‌

امام جواد عليه السلام مسيرتدوين وحفظ مدوَّنات (وسعى فراوان براى ضبط و ماندگارى آنها) را ادامه داد. مأمون عبّاسى مجالس مناظره‌اى را سامان داد تا آن حضرت را با دليل و برهان به زانو درآورد يا به لحاظ خُردسالى‌اش از شأنِ علمى امام بكاهد، ليكن در اين كار ناكام ماند و نتيجه عكس داد؛ چراكه امام عليه السلام با علم و دانايى [خدادادِ] خويش، فقها وعموم مسلمانان را مات ومبهوت ساخت. اهتمامِ آن حضرت به مسائلِ اعتقادى در كنار توجّه به فقه و تدوين حديث (به جهت شرايطى كه امام در آن مى‌زيست) مشهور است.

امام جواد عليه السلام تلاش‌هاى خود را بر اداره مجالس مناظره و رد و بدل مطالبِ علمى منحصر نساخت، بلكه مسير توثيق منقولات را ادامه داد. آن حضرت به كتاب امام على عليه السلام و آنچه از امام باقر و صادق عليه السلام نقل مى‌شد، اطلاع كامل داشت.

[١] . امالى طوسى ١: ٣٥٩ و ٣٦١؛ نيز نگاه كنيد به: رجال نجاشى: ٢٧٧، رقم ٧٢٧.